{إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ  وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَهُ الْقَدْرِ  لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ  تَنَزَّلُ الْمَلائِکَهُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ  سَلامٌ هِیَ حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ}

همانا ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم و تو چه می‌دانی که شب قدر چیست شب قدر از هزار ماه بهتر است، در آن شب فرشتگان و روح به اذن پروردگارشان بر هر کاری (که مقدّر شده) فرود می‌آیندآن شب تا سپیده صبح سراسر (برکت و رحمت) و سلام است. 

این سوره مبارکه (قدر) در مکه نازل شده و در رابطه با شب قدر و عظمت آن و نزول قرآن، آمده است. از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم)  وارد شده که فرموده است: «من قرأها اعطى من الأجر کمن صام رمضان و أحیى لیله القدر». هر کس سوره (قدر) را بخواند مانند کسی است که ماه رمضان را روزه گرفته و شب قدر را احیاء (بیداری) داشته باشد.[۱]

و عن ابی عبدالله (سلام الله علیه)  «مَنْ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی فَرِیضَهٍ مِنَ الْفَرَائِضِ نَادَاهُ مُنَادٍ یَا عَبْدَ اللَّهِ قَدْ غُفِرَ لَکَ مَا مَضَى فَاسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ»[۲] امام صادق (سلام الله علیه)  فرموده: هر کس «انا انزلناه» را در یکی از نمازهای واجبش بخواند خداوند گناهانش را می‌آمرزد.

و از امام جواد (سلام الله علیه)  روایت شده: هر کس سوره قدر را بعد از نماز صبح ده بار و بعد از نماز عشاء هفت بار بخواند در پناه خدا از بلاها محفوظ خواهد بود.[۳]

اول سوره قدر با کلمه (إِنّ) و جمله فعلیه که دلالت بر تأکید دارد، آغاز شده است و این جمله مفید قصر قلب است چنانکه در علم بلاغت و معانی بیان ثابت شده است؛ زیرا مشرکین می‌گفتند، قرآن کلام خدا نیست. خداوند متعال به صیغه متکلم مع الغیر می‌فرماید ما قرآن را از طریق فرشتگان و با واسطه آنان در شب قدر نازل کردیم. و مشهور از مفسران می‌فرمایند قرآن مجید دو بار نازل شده نزول دفعی و نزول تدریجی:

اما نزول دفعی؛ در شب (در ماه رمضان) بوده که تمام قرآن یکجا از لوح محفوظ الهی بر قلب پیامبر اسلام  (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده چنان‌که فرموده: {إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‏ لَیْلَهِ الْقَدْرِ …}.

اما نزول تدریجی؛ در طول ۲۳ سال در دوران نبوت مطابق با حوادث زندگی و نیازهای بشر نازل می‌شده است چنانکه در سوره إسراء فرموده: {وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى‏ مُکْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزیلاً}[۴]

و تعبیرات قرآن در این رابطه گاهی با کلمه (نَزَّلْناهُ) از باب تفعیل است که دلالت بر نزول تدریجی دارد مانند {وَ نَزَّلْناهُ تَنْزیلاً}.[۵] و {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ}.[۶] و گاهی با کلمه (انزلنا) که از باب افعال است و اعم از تنزیل می‌باشد، اداء شده است. و انزال، اعم است  دفعی و تدریجی را شامل می‌گردد و توسط قرینه معیّنه، معلوم می‌گردد مانند «الْأَعْرابُ أَشَدُّ کُفْراً وَ نِفاقاً وَ أَجْدَرُ أَلاَّ یَعْلَمُوا حُدُودَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى‏ رَسُولِهِ».[۷]

از برخی آیات قرآن استفاده می‌شود که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از نزول تدریجی قرآن ؛ عالم به قرآن بوده و تمام قرآن یک دفعه بر قلب او نازل شده است مانند قوله تعالی: {وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضى‏ إِلَیْکَ وَحْیُهُ}.[۸] و قوله تعالی: «لا تُحَرِّکْ بِهِ لِسانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَیْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ».[۹]

در تفسیر «صافی» از اصول کافی از امام صادق (سلام الله علیه ) روایتی نقل می‌کند که پیامبر  (صلی الله علیه و آله و سلم) در عالم رؤیا؛ خواب دید که بنی‌امیّه بر محراب و منبر مسلّط شده‌اند، غمگین شد، جبرائیل از طرف خداوند

سوره (قدر) را آورد و او را تسلی داد که «لیله القدر» به تو داده‌ایم که از هزار ماه حکومت بنی‌امیه افضل است.[۱۰]

و در تفسیر «درالمنثور» آمده است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم)  فرمود: یکی از بنی‌اسرائیل هزار ماه لباس جنگ را از تن خود بیرون نیاورد و همواره جهاد (یا آماده جهاد) در راه خدا بود برخی از اصحاب گفتند: ای کاش ما چنین بودیم. سوره قدر نازل شد.[۱۱]

اما کلمه قدر در «لیله القدر»؛ممکن است به معنای مقام و منزلت باشد و ممکن است به معنی تقدیر باشد. اما مقام و منزلت چنان‌که خداوند فرموده: {وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ}[۱۲]

پس لیله القدر به معنی شب با عظمت است. چنان‌که در شریعت حضرت موسی (علیه السلام)؛  روز اژدها  شدن عصا و معجزه ید بیضاء و غرق شدن فرعون خیلی با عظمت بوده و خداوند فرموده: «وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ».[۱۳]

در شریعت اسلام نیز لیله القدر با عظمت است تا جایی که به پیامبر اسلام  (صلی الله علیه و آله و سلم) خطاب شود {وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَهُ الْقَدْرِ}.[۱۴] مانند {وَ ما أَدْراکَ ما یَوْمُ الدِّینِ}[۱۵] {وَ ما أَدْراکَ مَا الْعَقَبَهُ فَکُّ رَقَبَهٍ}.[۱۶]

شب قدر در ماه رمضان است

از انضمام سوره قدر {إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‏ لَیْلَهِ الْقَدْرِ} با آیه ۱۸۵ سوره بقره {شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ}.[۱۷] و آیه ۳ سوره دخان {إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‏ لَیْلَهٍ مُبارَکَهٍ}.[۱۸] استفاده می‌شود که لیله القدر در هر سال در ماه رمضان وجود دارد و اختصاص به زمان پیامبر  (صلی الله علیه و آله و سلم) ندارد چنان‌که از جمله (تَنَزَّلُ الْمَلائِکَهُ) که صیغه مضارع است و برای تجدید می‌باشد استفاده می‌شود.[۱۹]

اما این شب قدر چه شبی از شب‌های ماه مبارک رمضان است؟ گفتگو بین مفسرین زیاد شده است که شب هفدهم یا نوزدهم یا بیست و یکم یا بیست سوم یا بیست و هفتم یا بیست و نهم است.

صاحب تفسیر نور الثقلین روایتی از امام صادق (سلام الله علیه)  نقل می‌کند که فرمود: «التقدیر فی لیله القدر تسعه عشر و الإبرام فی لیله احدى و عشرین، و الإمضاء فی لیله ثلاث و عشرین».[۲۰] مقدرات الهی در شب نوزدهم و تحکیم آنها در شب بیست و یکم و امضاء در شب بیست و سوم است.

صاحب مجمع البیان می‌نویسد شاید إخفاء (معیّن نکردن) شب قدر به خاطر آن باشد که مردم به تمام شب‌های ماه رمضان اهمیت بدهند مانند صلاه وسطی که در بین صلوات مخفی است و خداوند فرموده: {حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاهِ الْوُسْطى‏}.[۲۱] و مانند اسم اعظم الهی که در بین اسماء مخفی است و ساعت اجابت دعا در روز جمعه که معلوم نیست.[۲۲] بیدار بودن شب قدر از طریق اهل‌بیت  (علیهم السلام) سفارش شده مخصوصاً شب بیست و سوم ماه رمضان.

در برخی روایات آمده که پیامبر  (صلی الله علیه و آله و سلم) در دهه آخر ماه رمضان بیشتر خواب خود را جمع می‌کرد و به عبادت مشغول بود و این تقارن شب قدر (به معنی شب تقدیر) یا شب نزول قرآن شاید به خاطر آن باشد که به انسان آگاهی دهد که سرنوشت بشر وابسته به قرآن است چنان‌که فرموده {مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَهً ضَنْکاً}.[۲۳]

فرشتگان حق همراه (با روح القدس ،جبرائیل) در هر سال در شب قدر بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم ) نازل می‌شدند و بعد از رحلت پیامبر  (صلی الله علیه و آله و سلم ) بر امام معصوم همچون امام امیرالمؤمنین و فرزندان معصومش (علیهم السلام)  و در این زمان بر حضرت بقیه الله (صلوات الله علیه ) نازل می‌شوند و امور انسان را به او گزارش می‌دهند.[۲۴] «سَلامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ»

سلام مصدر است یا اسم مصدر، خبر است برای ضمیر از باب زید عدل للمبالغه آن شب قدر – سلام است یا آنکه فرشتگان بر عبادت‌کنندگان شب قدر تا صبحگاه سلام می‌کند. چنان‌که با اهل بهشت سلام می‌کند {وَ الْمَلائِکَهُ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِمْ مِنْ کُلِّ بابٍ سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ}.[۲۵]

سزاوار است در این شب‌ها ضمن دعا و مناجات به یاد شهید ولید الکعبه و شهید المحراب و خلیفه الرسول و ابوالحسن و الحسین (علیهما السلام) امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (صلوات الله علیه) باشیم که هنگام شهادت فرمود:« فزتُ و رب الکعبه»  و جبرائیل ندا در داد «تهدمت و الله ارکان الهدی قتل ابن عم المصطفى‏ قتله اشقی الأشقیا»

بار الها در دنیا و آخرت بین ما و محمد و آلش صلوات الله علیهم اجمعین جدایی مینداز، رحمت و برکت و سعادت را در این ماه به ویژه در این شب‌ها بر ما گنهکاران نازل بفرما  و بیماران اهل اسلام را لباس عافیت بپوشان . اللهم آمین

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته 

سید محمدتقی دیباجی اصفهانی

[۱] . مجمع البیان، ج ۹ و ۱۰، ص ۷۸۴٫

[۲] . مجمع البیان، ج ۹ و ۱۰، ص ۷۸۴٫

[۳] . سفینه البحار، ج ۷، ص ۲۷۳٫

[۴] . سوره مبارکه اسراء آیه  ۱۰۶٫

[۵] . سوره مبارکه اسراء آیه  ۱۰۶٫

[۶] . سوره مبارکه حجرآیه  ۹٫

[۷] . سوره مبارکه توبه آیه  ۹۷ (مفردات راغب ماده نزل، ص ۷۰۳٫

[۸] . سوره مبارکه طه آیه  ۱۱۴٫

[۹] . سوره مبارکه قیامه آیات  ۱۶ – ۱۷٫

[۱۰] . تفسیر صافی، ج ۵، ص ۳۵۱٫

[۱۱] . الدر المنثور، ج ۶، ص ۳۷۱٫

[۱۲] .سوره مبارکه  انعام ایه  ۹۱٫

[۱۳] . سوره مبارکه ابراهیم آیه  ۵٫

[۱۴] . سوره مبارکه قدر آیه  ۲٫

[۱۵] . سوره مبارکه انفطار آیه ۱۷٫

[۱۶] . سوره مبارکه البلد آیات  ۱۱ – ۱۲٫

[۱۷] . سوره مبارکه بقره آیه  ۱۸۵٫

[۱۸] . سوره مبارکه دخان آیه  ۳٫

[۱۹] . تنزیل در اصل تنزل بوده است.

[۲۰] . نور الثقلین، ج ۵، ص ۶۲۶٫

[۲۱] .سوره مبارکه  بقره آیه  ۲۳۸٫

[۲۲] . مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۷۸۹٫

[۲۳] . سوره مبارکه طه آیه  ۱۲۴٫

[۲۴] . تفسیر صافی، ج ۴، ص ۴۰۴٫

[۲۵] . سوره مبارکه الرعد آیه  ۲۳٫

بازدیدها: ۲۳

نوشته إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ  وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَهُ الْقَدْرِ – شب قدر اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

بسم الله الرحمن الرحیم

«یا مُقلّبَ القلوبِ و الأبصار، یا مُدبِّرَ اللیلِ و النَّهار، یا مُحوِّلَ الحَولِ و الأحوال، حوِّل حالَنا إلی أحسنِ الحال»

تبریک عرض میکنم عید نوروز را به همه‌ی ملّت عزیز ایران و یکایک ایرانیان در سراسر کشور و در هر نقطه‌ای از جهان ؛ امسال بهار طبیعت مقارن شده است با بهار قرآن و میهمانی خداوند ماه مبارک رمضان ؛
به امید ظهور، بهار واقعی یعنی ظهور امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) که جان و جهان و انسان و زمین و زمان با او معنا می یابد.

قد روی عن علی علیه السلام فِی بَعْضِ الْأَعْیَادِ: «إِنَّمَا هُوَ عِیدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللَّهُ صِیَامَهُ وَ شَکَرَ قِیَامَهُّ، وَ کُلُّ یَوْمٍ لَا یُعْصَى اللَّهُ فِیهِ فَهُوَ عِیدٌ»[۱]

عید در اصل «عِود »بوده از «عاد یعود عود» ؛ «واو قلب به یاء» گردیده و تصغیر آن «عُیید» و جمع آن «اعیاد» می شود تا فرق باشد؛ بین معنی مصدری و اسم حقیقی زیرا «عود» اسم است برای چو ب خشک و جمع آن «اعواد» است؛ روز «عید» بمعنی روز «عود»، به سال قبلی؛ یا بمعنی «عود» به فطرت ؛ شخص صائم در اول روز ماه شوال «عود» پیدا می کند به روزی که به دنیا آمده زیرا خداوند گناهانش را بخشید است؛ پس روز اول ماه شوال روز شادمانی او است و لذا امام امیرالمؤمنین سلام الله علیه می فرماید ( اول ماه شوال ) عید فطر؛ عید است (روز شادمانی است ) برای کسی که خداوند نماز و روزه اش را قبول کرده باشد، سپس می فرماید: «هر روزی که (انسان) معصیت خدا نکند آن روز شادمانی(عید) او هست .

درباره عید نوروز روایتی از امام صادق سلام الله علیه وارد شده که به مُعَلّیٰ بن خُنَیس (که از اصحاب امام صادق سلام الله علیه بود) فرمود: در عید نوروز غسل کن و بهترین لباست را بپوش و بدنت را معطر کن و روزه بگیر و نماز بخوان .[۲]

علامه مجلسی رضوان الله تعالی علیه درباره مدح عید نوروز روایاتی را در بحارالانوار مجلد ۵، ۱۱، ۱۲، ۳۷و ۵۲ آورده که در چنین روزی:
-کشتی حضرت نوح علیه السلام به کوه جُودی استقرار پیدا کرد
-حضرت ابراهیم علیه السلام بت ها را شکست
-پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم حضرت علی علیه السلام را در غدیر خم بعنوان وصی و جانشین خود معرفی نمود
-امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در چنین روزی ظهور خواهد کرد انشاالله تعالی .

ولکن این روایت را نیز بخوانید که در جلد ۴۸ ص ۱۰۸ بحارالانوار آمده که «منصور دوانیقی» دومین خلیفه عباسی از امام هفتم موسی بن جعفر سلام الله علیهما تقاضا کرد که عید نوروز جلوس داشته باشد تا امراء و رجال مملکت به دیدن آنحضرت بیایند و تحفه ها و هدایا بیاورند؛ امام علیه السلام فرمود :« قَد فَتَّشتُ الأخبارَ عَن جَدّی رَسولِ اللّه ِ صلى الله علیه و آله فلَم أجِدْ لِهذا العیدِ خَبَرا» من چیزی از روایات جدّم پیامبر صلی الله علیه و آله درباره عید نوروز نیافتم.[۳] منصور؛ امام علیه السلام را سوگند داد که جلوس داشته باشد و امام علیه السلام جلوس فرمودند؛ و رجال مملکت تحفه ها و هدایایی آوردند و امام سلام الله علیه آن هدایا را با موافقت منصور به شاعری داد که در رثای امام حسین سلام الله علیه چند بیت شعر خواند .[۴]

والسلام علیکم ورحمه الله و برکاته
سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

عید ما روزی بود کز پرتو امن و عدالت
هیچ مظلومی اسیر ظلم جباری نباشد

عید ما روزی بود کز ظلم اسرائیل و آمریکائیان
در جهان آشوب و قتل و جنگ و پیکاری نباشد

عید ما روزی بود کاندر محیط کشور ما
از خیانت پیشه گان سِفله آثاری نباشد

(صابری همدانی _ از فیضیه ۴۲ تا فیضیه ۵۷)

بازدیدها: ۳۱

نوشته بیانیه حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی مدظله العالی بمناسبت عید نوروز ۱۴۰۲  اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

«لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنْیَا إِلَّا یَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِکَ الْیَوْمَ حَتَّى یَبْعَثَ اللَّهُ رَجُلًا مِنِّی أَوْ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی یُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِی یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً »[۱]

سالروز ولادت با سعادت بقیه الله الاعظم حضرت ولی عصر صلوات الله علیه را بر همه مسلمانان به ویژه شیعیان جهان تبریک  عرض می کنیم؛ امید است هر چه زودتر فرج آنحضرت؛ محقق گردد و چشمان ناقابل ما به جمال عدیم المثالش روشن گردد انشاالله

تولد حضرت در شب جمعه، مصادف با  نیمه شعبان المعظم ۲۵۵ هجری قمری در شهر سامرا بوده است؛  که هم اکنون بالغ بر ۱۱۸۹ سال از عمر آنحضرت می گذرد [۲]و جهان از نور وجودش منوّر می گردد؛ طول عمر حضرت مثل اجتماع نقیضین نیست تا گفته شود عقلاً محال است ، بلکه عادهً بعید است ولی عقلاً امکان دارد !!؛ هر چند عقل همه چیز را درک نمیکند ، مثلا عقل وجود خداوند را درک می کند ، اما وجود ملائکه ،اجنّه ، پل صراط و گواهی دادن دست و پا انسان ها را در قیامت درک نمی کند؛ دین مقدس اسلام مجموعه ای از مدرکات عقلیه و امور غیبیّه است و یکی از شاخصه های مؤمنین ، ایمان به غیب است «الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلَاهَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ»[۳] اگر همه مسائل دین متکی بر عقل بود لازم می شد که دین از فلاسفه گرفته شود نه از پیامبران علیهم السلام و کتب آسمانی یا پیامبر اسلام و عترت طاهره علیهم السلام که وارثان علوم پیامبر صلی الله علیه و آله هستند.

در قرآن کریم می بینیم که حضرت نوح علیه السلام ۹۵۰ سال در قوم خود تبلیغ کرد «فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَهٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا»[۴]؛ عمر او را برخی از روایات تا ۲۵۰۰ سال هم ذکر نموده اند؛ چنانچه مرحوم صدوق رضوان الله تعالی علیه در کتاب امالی از هشام بن سالم نقل میکند امام صادق سلام الله علیه فرمودند: «عَاشَ نُوحٌ عَلَیْهِ السَّلاَمُ أَلْفَیْ سَنَهٍ وَ خَمْسَمِائَهِ سَنَهٍ»[۵]امام سلام الله علیه فرمود:حضرت نوح  علیه السلام  دو هزار و پانصد سال عمر نمود؛ سخن گفتن حضرت عیسی علیه السلام چند روز بعد از تولد در گاهواره و شفاء دادن مریض ، اژدها شدن عصا برای موسی علیه السلام ؛ گلستان شدن آتش نمرود برای حضرت  ابراهیم علیه السلام ؛ نرم شدن آهن در دست حضرت داود علیه السلام ؛ استخدام اجنّه و سخن با مخلوقات توسط حضرت سلیمان علیه السلام ؛ همه و همه عادتاً محال است نه از نظر عقلی و چون در محدوده شرع وارد شده قبول می کنیم؛عمر مبارک امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف هم از همین مقوله است ( عقلاً امکان دارد و محال نیست ) فلذا طول عمر حضرت مهدی سلام الله علیه به دلیل روایات متواتره در کتب فریقین ثابت شده است.

در اثبات و حقانیت حضرت در روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله آمده است که آنحضرت در حالی که دست مبارکش بر شانه امام حسین سلام الله علیه بود ، به دخترش حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها فرمودند:« من هذا مهدی هذه الامه … لاتذهب الدنیا حتّی یقومَ بأمر أُمتّی رجل من ولدالحسین یملأها عدلا کما ملئت ظلماً و جوراً» [۶] مهدی امّت از نسل اوست، دنیا سپری نمی‌شود جز اینکه مردی از اولاد حسین علیه‌السلام به پا خیزد و جهان را پر از عدل کند، چنانکه پر از ظلم و ستم شده باشد.

در کتب اهل سنّت نیز در رابطه با مهدویت روایاتی وارد شده است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرموده  « لَا یَزَالُ هذا الدِّینُ عَزِیزًا الی اثْنَیْ عَشَرَ خَلِیفَهً کلهم من قُرَیْشٍ»[۷] تا زمانی که دوازده امام (معصوم ) قرشی هستند؛ این دین مقدس اسلام شکوهمند و پا بر جا خواهد بود.

در حدیثی دیگر می فرماید:«مَنْ مَاتَ وَ لَیسَ لَهُ إِمَامٌ فَمِیتَتُهُ مِیتَهٌ جَاهِلِیهٌ» حدیثی که در کتب شیعی و حتی اهل سنت [۸] با عبارات مختلف به همین مضمون بیان شده است ، اهمیت اعتقاد به امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف را می رساند ؛ زمین آنی یا کمتر از آنی نمی تواند بدون حجت خدا باشد و آنچه خیر و برکت است به یُمن وجود حجت خداست ، پس بسیار مهم است؛ مخصوصاً در شرائط کنونی دنیا؛  بیش از هر زمان دیگر برای فرج حضرتش دعا کنیم ، و عاجزانه حل مشکلات ، گرفتاری ها ، بیماری ها …را از آنحضرت بخواهیم ؛ چنانکه در زیارت جامعه کبیره می خوانیم «مَنْ أتاکُمْ نَجى ، وَ مَنْ لَمْ یَأْتِکُمْ هَلَک … سَعِدَ مَنْ وَالَاکُمْ وَ هَلَکَ مَنْ عَادَاکُمْ …بِکمْ فَتَحَ اللّهُ، وَبِکمْ یخْتِمُ، وَبِکمْ ینَزِّلُ الْغَیثَ وَبِکمْ یمْسِک السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلّا بِإِذْنِهِ، وَبِکمْ ینَفِّسُ الْهَمَّ، وَیکشِفُ الضُّرَّ»[۹]

از فضائل ماه شعبان و شب نیمه شعبان غافل نشویم که ماه پیامبر  صلی الله علیه و آله و سلم  است که فرمودند:  «رحم اللّه من اعاننی علی شهری»[۱۰] خدا رحمت کند کسی که مرا در این ماه کمک کند به روزه ، استغفار، صدقه ، صلوات و دعا .  در عظمت شب نیمه شعبان  همین بس که امام باقر سلام الله علیه فرمودند: «هِیَ أَفْضَلُ لَیْلَهٍ بَعْدَ لَیْلَهِ الْقَدْرِ آلَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى نَفْسِهِ أَنْ لَا یَرُدَّ فِیهَا سَائِلًا فِیهَا» [۱۱]؛ بهترین شب ها بعد از شب قدر است و خداوند کسی را از درب خانه اش رد نمیکند.

زیارت سید الشهداء آقا ابا عبدالله الحسین سلام الله علیه در این شب سفارش شده گرچه از راه دور بگوید «السلام علیک یا اباعبدالله الحسین السلام علیک و رحمه الله و برکاته » ثواب این عمل برابر با یک حج و عمره است و ارواح طیّبه همه پیامبران الهی با او مصافحه خواهند کرد.

و خواند دعای :«اللَّهُمَّ اقْسِمْ لَنَا مِنْ خَشْیَتِک مَا یَحُولُ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ مَعْصِیَتِک وَ مِنْ طَاعَتِک مَا تُبْلِغُنَا بِهِ رِضْوَانَک وَ مِنَ الْیَقِینِ مَا یَهُونُ عَلَیْنَا بِهِ مُصِیبَاتِ الدُّنْیَا اللَّهُمَّ أَمْتِعْنَا بِأَسْمَاعِنَا وَ أَبْصَارِنَا وَ قُوَّتِنَا مَا أَحْیَیْتَنَا وَ اجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنَّا وَ اجْعَلْ ثَارَنَا عَلَى مَنْ ظَلَمَنَا وَ انْصُرْنَا عَلَى مَنْ عَادَانَا وَ لَا تَجْعَلِ الدُّنْیَا أَکبَرَ هَمِّنَا وَ لَا مَبْلَغَ عِلْمِنَا وَ لَا تُسَلِّطْ عَلَیْنَا مَنْ لَا یَرْحَمُنَا بِرَحْمَتِک یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ»[۱۲]

به امید آن روزیکه این ذخیره خالده الهیه و این مُصلح جهانی که جهان در انتظار اوست و این عِدل (هم سنگ قرآن ) که از سلاله پاک عترت طاهر و از فرزندان معصوم پیامبر و فاطمه سلام الله علیهم اجمعین است از پشت پرده غیبت ظاهر شود و چشمان ما را به آن جمال ، عدیم المثالش ( که همچون جمال جدّش پیامبر- ) منوّر سازد و بشر در سایه عدلش به دین و دادگری برسد انشاءالله تعالی

در خاتمه سزاوار است در این شب با عظمت « شب نیمه شعبان » که بفرموده حضرت امام باقر سلام الله علیه بهترین شب ها بعد از شب قدر است برای نصرت اسلام و مسلمانان عالم و برای فرج و ظهور حضرت بقیه الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف و برای شفای همه بیماران مخصوصا بیمارانی که به این ویروس منحوس کرونا مبتلی شده اند دعا کنیم امید است خداوند منّان دعای همه ما را مستجاب فرماید.

اَللّـهُمَّ اَرِنیِ الطَّلْعَهَ الرَّشیدَهَ ، وَ الْغُرَّهَ الْحَمیدَهَ وَ اکْحُلْ ناظِری بِنَظْرَه منِّی اِلَیْهِ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُ وَ سَهِّلْ مَخْرَجَهُ  وَ اجْعَلْنِی مِنْ أَنْصَارِهِ وَ أَعْوَانِهِ وَ الذَّابِّینَ عَنْهُ اللهم اشف کل المریض لاسیما الذی ابتلی بهذا المرایض الخبیت المنحوس العالمی (کرونا) الذی شمل اکثر البلاد و الممالک نرجو من الله تعالی  یشفیهم و یشفی کل مریض بحق محمد و آل الطاهرین

والسلام علیکم و رحمه و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

۱۴شعبان المعظم /۱۴۴۴ هجری قمری

[۱] بحارالانوار ج ۵۱ ص ۱۰۲

[۲] در نیمه شعبان جهان باغ چنان شد     روشن ز نور او زمین و آسمان شد

[۳] سوره مبارکه بقره آیه شریفه ۳

[۴] سوره مبارکه عنکبوت آیه شریفه ۱۴

[۵] بحارالانوار ج ۱۱ ص ۲۸۵

[۶] الاختصاص ، شیخ مفید ص ۲۰۸ _ منتخب الاثر ص ۱۹۹

[۷] صحیح بخاری ج ۴ ص ۱۸۵ _ صحیح مسلم ص ۱۹۱ _ مسند احمد ص ۱۰۶ _ ترجمه یوم الخلاص ص ۴۱

[۸] مسند احمد ابن حنبل ج ۴ ص ۹۶

[۹]

امر حق را حجت و دعوی یکی است       خیمه های ما جدا، دلها یکی است

از حجاز و چین و ایرانیم ما                     شبنم یک صبح خندانیم ما

مست چشم ساقی بطحاستیم              در جهان مثل می و مینا ستیم

[۱۰] مصباح المجتهد، ج ۲، ص ۷۲۸؛ اقبال الاعـمال، ج ۳،ص ۷۸۲٫

[۱۱] إقبال الأعمال ج‏۲ ؛ ص۶۹۵

[۱۲] مفاتیح الجنان ص ۱۶۷

بازدیدها: ۲۸

نوشته نیمه شعبان المعظم در کلام استاد معظم اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

بازدیدها: ۱۹

نوشته پیام تسلیت حضرت ایت الله دیباجی اصفهانی به مناسبت حادثه دردناک شاهچراغ اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

بازدیدها: ۳۳

نوشته استغاثه به خداوند در شب نیمه شعبان اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

بسم الله الرحمن الرحیم

قال الله الحکیم :
«إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِیرًا»[۱]

خداوند منّان هر موجودی را به دو قسم از کمال مخصوص ساخته؛ «کمال وجودی» و «کمال استعدادی»، «کمال وجودی»؛ همان وجود اوست که از عدم به هستی رسیده و این اولین نعمت الهی است، چنانکه در اولین سوره نازله بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله (سوره مبارکه علق) می فرماید:« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ»[۲] مسئله خلقت را مطرح نموده است.
امّا «کمال استعدادی»؛ استعدادها و قابلیت هایی است که در نهاد او ودیعت نهاده و به فعلیت و بُروز می رسد، مثلا یک بَذر گُل یا گندم را ملاحظه کنید!  کمال وجودی آن، وجود آن است که در زیر خاک نهفته می شود، کمال استعدادی آن، ساقه، شاخه، برگ و شکوفه است که نوامیس طبیعت (ابر و باد و مه و خورشید و فلک ) به کار می افتند و به اذن خداوند آن بذر شکوفه می دهد و به ثمر می رسد.
این نباتات از قوانین الهی و حدود و علت خود گامی فراتر نمی‌نهند و بی راهه نمی روند؛«فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِیلًا ۖ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِیلًا»[۳].
امّا این انسان (گُل سرسبد موجودات) که چون دارای اراده و اختیار است؛ گاهی سوء استفاده می کند و بی راهه می رود «إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ»[۴]؛ لذا خدای سبحان ، پیامبران علیهم السلام  را فرستاد که او را به کمال مطلوب برساند.

در این ره انبیا چون ساربانند
دلیل و رهنمای کاروانند
وز ایشان سید ما گشته سالار
هم او اول هم او آخر در این کار[۵]

«إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِیرًا» هدف اصلی از بعثت؛ استخدام نیروهای فردی و اجتماعی در راه سعادت و به کار گرفتن شهوات تحت فرمان عقل است؛ تا به این وسیله به کمال مطلوب برسد؛کما قال الامام امیرالمؤمنین سلام الله علیه «وَ یُثِیرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ »[۶]

چاه است و راه و دیدهٔ بینا و آفتاب
تا آدمی نگاه کند پیش پای خویش [۷]

قال الله الامام امیرالمؤمنین سلام الله علیه:«إِنَّ اللَّهَ [تَعَالَی] بَعَثَ مُحَمَّداً صلی الله علیه وآله نَذِیراً لِلْعَالَمِینَ وَ أَمِیناً عَلَی التَّنْزِیلِ وَ أَنْتُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ عَلَی شَرِّ دِینٍ وَ فِی شَرِّ دَارٍ، مُنِیخُونَ بَیْنَ حِجَارَهٍ خُشْنٍ وَ حَیَّاتٍ صُمٍّ تَشْرَبُونَ الْکَدِرَ وَ تَأْکُلُونَ الْجَشِبَ وَ تَسْفِکُونَ دِمَاءَکُمْ وَ تَقْطَعُونَ أَرْحَامَکُمْ، الْأَصْنَامُ فِیکُمْ مَنْصُوبَهٌ وَ الْآثَامُ بِکُمْ مَعْصُوبَهٌ»[۸] یکی از عادات سیئه (روش های خطا وغلط ) در جاهلیت، کشتن دختران بود که زنده آنها را در طفولیت زیر خاک زنده به گور می کردند؛ امّا موضع اسلام با دختران و زنان چنین بود که پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «مَنْ دَخَلَ اَلسُّوقَ فَاشْتَرَی تُحْفَهً فَحَمَلَهَا إِلَی عِیَالِهِ کَانَ کَحَامِلِ صَدَقَهٍ إِلَی قَوْمٍ مَحَاوِیجَ وَ لْیَبْدَأْ بِالْإِنَاثِ قَبْلَ اَلذُّکُورِ» [۹] هر کس به بازار رود و چیز مرغوبی بخرد و به ارمغان برای خانواده خویش برد مانند کسی باشد که صدقه برای محتاجان بدوش کشیده باشد،و(بهتر است) دختران را بر پسران مقدّم دارد،و این دختر فردا به خانه شوهر می رود.
و پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لِأَهْلِهِ وَ أَنَا خَیْرُکُمْ لِأَهْلِی»[۱۰] بهترین شما مردها آن کسی است که با اهل و عیال خود نیک رفتار باشد و من بهترین شما هستم از جهت احترام به اهل وعیال و اگر کسی با خانواده اش بد اخلاقی کند« کان له ضَمَّهٌ فی القبر»؛تنگی و فشار قبر دارد؛ و این همسر، فردا مادر می شود؛ و پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید:«اَلْجَنَّهُ تَحْتَ أَقْدَامِ اَلْأُمَّهَاتِ»[۱۱]

بهشت زیر پای مادران است
همیشه دختر امروز، مادر فرداست

ز مادرست میسر، بزرگی پسران [۱۲]

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته

بازدیدها: ۳۱

نوشته هدف از بعثت رسیدن به کمال مطلوب است اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

قال الامام امیرالمؤمنین سلام‌الله‌علیه:

إذا ماتَ العالِمُ ثُلِمَ فی الإسلامِ ثُلمَهٌ لایَسُدُّها شَیءٌ إلی یَومِ القیامهِ _{(المحاسن، ج۱، ص۲۳۳)}

با نهایت تاسف و تألم در آستانه دهه فجر انقلاب اسلامی، خبر ارتحال فقیه اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی رحمهالله‌علیه را شنیدیم. او عالمی ربانی و خلیق بود که چهره بانشاطش همواره امید بخش محرومان بود و تواضع و رفتارش آموزنده. این یادگار الهی و بقیه السلف، عمر طولانی و پربرکت خود را در ترویج دین و تألیف کتب سودمند گذرانید. وی به طلاب علوم دینیه به ویژه  سادات و ذریه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله احترام وافری می‌گذاشت. مدافع حریم اهل بیت سلام الله علیهم بود و ایام فاطمیه سلام‌الله‌علیها با هیئت عزا و چشمان گریان، همراه عزاداران به طرف حرم کریمه اهل‌بیت حضرت فاطمه معصومه علیهاالسلام حرکت می‌کرد. اینجانب این ضایعه را به حضرت بقیه الله الاعظم صلوات‌الله‌علیه و مراجع تقلید و رهبر عالیقدر انقلاب دامت‌برکاتهم و وابستگان به بیت شریف علی الخصوص فرزند فرزانه‌اش آیه الله حاج شیخ محمد حسن صافی زید‌عزه تسلیت عرض نموده و برای بازماندگان آن عالم وارسته، صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت می‌نمایم.

والسلام علیکم و رحمه الله

سیدمحمدتقی دیباجی اصفهانی

۲۹ جمادی الثانی ۱۴۴۳

بازدیدها: ۲۸

نوشته پیام تسلیت اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

به مناسبت سالروز شهادت سردار دلها، حاج قاسم سلیمانی:

بازدیدها: ۱۷

نوشته بازنشر: پیام تسلیت حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی در روز شهادت سردار قاسم سلیمانی اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

قال الله الحکیم:

«الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»[۱]

عید سعید غدیر را که عید ولایت و امامت است به همه مسلمانان جهان به‌ویژه شیعیان تبریک عرض می‌کنم.

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنَا مِنَ الْمُتَمَسِّکِینَ بِوَلَایَهِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّهِ المعصومین (علیهم‌السلام)»

روایات از ائمه معصومین (علیهم‌السلام) در حد تواتر وارد شده که آیه شریفه اکمال دین در غدیر خم نازل شده است.

پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در حجه الوداع در سال دهم هجرت ۱۸ ذی‌حجه الحرام که از مکه به مدینه بر می‌گشتند، هنگامی که به غدیر خم (نزدیک جحفه) رسیدند به فرمان خداوند دستور دادند که قافله (کاروان حجاج) توقف کند. پیشتازان باز گشتند و واماندگان ملحق شدند و خود را به قافله رساندند و شاید نجوی و زمزمه داشتند که چه هنگامه‌ای رخ داده که پیامبر مهربان که رحمه للعالمین است و مؤمنین را دوست دارد، در این صحرای سوزان حجاز دستور توقف داد.

«وَ کَانَ یَوْماً قَائِظاً شَدِیدَ الْحَرّ» روز بسیار گرمی بود که از شدت گرما – بیشتر کاروانیان نیمی از عباهای خود را بر سر و نیم دیگرش را زیر پای خود انداخته بودند. به دستور پیامبر (صلی الله علیه و آله) مردم از پالان‌های شترها منبری تشکیل دادند و ایشان بر منبر قرار گرفت و بعد از حمد و ثنای الهی و خواندن حدیث ثقلین: نادی بأعلی صوته ألستُ أولی بکم من أنفسکم؟ قالوا بلی فأخذ بید علی (علیه‌السلام) و رفعها حتی بان بیاض ابطیهما و قال من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) در آن صحرای غدیر خم فرمود: «الست اولی بکم منکم بانفسکم» آیا من اولی به شما از خود شما نیستم؟ گفتند آری. در این هنگام علی بن ابی‌طالب را صدا زد و دست او را گرفت بالا برد تا حدی که سفیدی زیر بغل هر دو نمایان شد.

آنگاه فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله». هرکه را من مولای او (و سرپرست او) هستم علی (علیه‌السلام) مولا و سرپرست او خواهد بود. سپس گفت بارالها دوست بدار هرکه علی را دوست می‌دارد و دشمن بدار هر که با علی دشمنی می‌کند و یاری کن هرکه علی را یاری کند و مخذول کن هرکه علی را مخذول کند.

در این سرزمین (غدیرخم) آیه تبلیغ نازل شده[۲] «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ»

تنها آیه‌ای است در قرآن که مشتمل بر تهدید است، خطاب به پیامبر است که آنچه بر تو نازل شده به مردم بگو و اگر تبلیغ نکردی – رسالت خدا را انجام نداده‌ای!

عجبا پیامبری که علت غائی خلقت کائنات است و در عظمت او آمده «لولاک لما خلقت الافلاک»[۳] پیامبری که به گفته ابن عباس: خدای تعالی هیچ کس را بهتر و گرامی‌تر از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نزد خود، خلق نکرده و به این جهت به جان هیچ کس جز به جان پیامبر (صلی الله علیه و آله) سوگند نخورده است.[۴]

در مسئله هلاکت قوم لوط، خداوند خطاب به پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید «لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفی‏ سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَهُ مُشْرِقینَ»[۵] به جان تو سوگند – قوم لوط در مستی گناه خویش سرگردان بودند پس صبح‌گاهان آن خروش (مرگبار) آنان را گرفت و آن شهر را زیر و رو کردیم و بر آنها سنگ‌هایی از سنگ گِل باراندیم.

چه امر مهمی در پیش است که اگر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) انجام ندهد گویا رسول نیست «وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ»[۶] و رسالت الهی را انجام نداده است.

جواب: آن امر مهم، خلافت است که انتصابی است نه انتخابی و پیامبر (صلی الله علیه و آله)، علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) را به عوان جانشینی بعد از خود منصوب نمود.

در این هنگام آیه شریفه یأس و نومیدی کفار – و اکمال دین – نازل شد « الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»[۷]

در شأن نزول آیه شریفه در کتب عامه آمده است که ابن حوشب از ابوهریره نقل می‌کند که گفت هر کس روز هیجدهم ذی‌حجه را روزه بدارد خداوند برای او روزه شصت ماه را می‌نویسد و آن روز، روز غدیر خم است.

چون پیامبر (صلی الله علیه و آله) دست علی (علیه‌السلام) را گرفت و فرمود آیا من ولیّ مؤمنان نیستم، گفتند آری ای رسول خدا پس گفت هر کس که من مولای اویم علی مولای اوست، پس عمر گفت «بخ بخ لک یا علی اصبحت مولای و مولا کل مؤمن» یعنی: به‌به تو را ای پسر ابی‌طالب مولای من و مولای هر مؤمنی شدی و خداوند این آیه را نازل کرد «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ….».[۸]

از علمای اهل تسنن ابن جریر الطبری در کتاب «الولایه» و ابونعیم الاصفهانی در کتاب «ما نزل من القرآن بحق علی (علیه‌السلام)» خوارزمی در مقتل و… گفته‌اند که آیه شریفه اکمال دین در واقعه غدیر خم نازل شده.[۹]

مراد از «یوم» نمی‌تواند بعثت باشد زیرا مسلمانان – دینی نداشتند تا با آمدن اسلام – کفار ناامید شوند. علاوه باید «الیوم اکملت» قبل از «الیوم یئس» نازل می شد و نمی‌تواند فتح مکه باشد که در هشت هجرت واقع شد بعثت با فتح مکه دین کامل نشد و برخی احکام بعد از فتح مکه نازل شد و نمی‌تواند مرا از یوم «مابعد نزول برائت باشد» سنه تاسعه من الهجره زیرا بعد از برائت نیز احکامی نازل شد مانند حدود و قصاصی که در همین سوره آمده است

و نمی‌تواند یوم عرفه باشد من حجه الوداع (سنه عاشره هجرت) قوت و شوکتی نداشت اسلام تا کفار نومید شوند.

علاوه آیه کلاله و آیه ربا بعد از عرفه نازل شد.[۱۰] بنابراین مراد از «الیوم» روز ۱۸ ذی‌الحجه سال دهم هجری است؛ روز نزول آیه شریفه اکمال دین است.

احداث اربعه «یأس و نومیدی کفار و اکمال دین و اتمام نعمت و قبول الله دین اسلام را دین ختامی برای بشریت» باید در آن روز جمع باشد مانند روز عید غدیر خم.

مسئله غدیر خم و نزول آیه شریفه تبلیغ و آیه شریفه اکمال  دین اختصاص به شیعه ندارد بلکه اهل تسنن نیز قائل هستند مانند احمد بن حنبل در مسند خود و نسائی در خصائص و حاکم در مستدرک و خوارزمی در مناقب و ابن عبدربه در استیعاب و عسقلانی در اصابه و… .

علامه امینی رحمه الله در کتاب الغدیر، حدیث غدیر را از ۱۱۰ نفر صحابی و ۸۴ نفر از تابعین و ۳۶۰ نفر از دانشمندان معروف اسلامی نقل می‌کند.[۱۱]

برخی از مخالفین گفته‌اند کلمه «مولی» به معنی دوست نیز آمده است.

جواب: اولاً در قرآن مجید در آیه شریفه حدید/ ۱۵ « مَأْواکُمُ النَّارُ هِیَ مَوْلاکُمْ» مولی به معنی اولی آمده چنان‌که سید رضی علم الهدی از علماء سبعه و بیضاوی و زمخشری از علماء اهل تسنن گفته‌اند.

و ثانیاً: اگر این کلمه مشترک باشد بین اولی به امر و دوست چنان‌که شما می‌گویید – احتیاج به قرینه معیّنه دارد مانند کلمه عین که مشترک است و در مقام استعمال گفته می‌شود رأیت عیناً باکیه – رأیت عیناً جاریه و در قضیه غدیر قرینه لفظیه و عقلیه وجود دارد که مراد از کلمه «مولی» اولی به تصرف و سرپرست است.

اما قرینه لفظیه:کلام پیامبر (صلی الله علیه و آله) که در خطبه‌اش همان روز غدیر خم فرمود: أَ لَسْتُ أَوْلَى بِکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُم‏ چنان‌که در قرآن آمده است «النَّبِیُّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ»[۱۲] و در فراز دیگر خطبه فرمود: «یُوشِکُ أَنْ أُدْعَى فَأُجِیبَ» نزدیک است دعوت حق را لبیک بگویم یعنی انتقال من از دنیا – به آخرت – نزدیک است (۸۱ روز بعد از حجه الوداع – پیامبر (صلی الله علیه و آله) رحلت نمود).

و در فراز دیگر، حدیث ثقلین را متذکر شد و فرمود: « إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی»

اگر کلمه «مولی» به معنی دوست باشد – چرا مسئله اولویت – و مسئله انتقال از دنیا و مسئله ثقلین را مطرح نمود.

اما قرینه عقلیه:

1. پیامبر (صلی الله علیه و آله) بعد از خطبه از مردم بیعت گرفت و این بیعت گرفتن – برای رهبری و ولایت مطلقه است نه برای دوستی
2. پیامبر (صلی الله علیه و آله) که پیامبر رحمت است و مؤمنان را دوست دارد چطور دستور توقف قافله را داد و آنان را در آن هوای گرم و بیابان داغ نگه داشت.

قال الله الحکیم: «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ رَحْمَهً لِلْعالَمینَ».[۱۳]

«رحمت» نکره آورده شده برای تعظیم – و آیه شریفه از موارد قصر موصوف است بر صفت. گویا وجود مبارکش، رحمت است برای تمام مردم (مؤمن و کافر) در جنگ احد که دشمنان دندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) را شکستند و صورتش مجروح شد اصحاب عرض کردند «لو دعوت علیهم» ای کاش نفرین می‌کردی بر دشمنان فرمود: «انی لم ابعث لعّاناً و انما ابعث رحمه» خداوند مرا رحمت فرستاده.[۱۴]

محبت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) حتی به امت خود

علامه مجلسی رحمه الله این روایت را در جلد هفتم بحار آورده که در روز قیامت که روز بسیار سختی است و همه مردم حتی پیامبران الهی، وانفسا می‌گویند یعنی خدایا به فریاد ما برس پیامبر (صلی الله علیه و آله) «امتی امتی» می‌گوید یعنی خداوندا به فریاد امت من برس.[۱۵]

«لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُفٌ رَحیمٌ».[۱۶]

قطعا پیامبری از خودتان به سویتان آمد که رنج شما بر وی گران و بر هدایت شما حریص و با مومنان دلسوز و به شدت آنان را دوست دارد پیامبری که برای همه مردم بویژه برای مومنان رحمت  است چطور مردم را که شاید بیش از صد هزار نفر بودند در آن آفتاب سوزان حجاز نگه می دارد؟

پیامبر(صلی الله علیه و آله) و سلم باید در این روز(۱۸ذیحجه/۱۰هجرت) و در این مکان(غدیر خم) جانشین خود را به دستور خداوند تعیین کند. پیامبر می باید کسی را که علت مبقیه باشد و از حریم اسلام و قران جانبداری کند تعیین نماید؛ کسی که خوراکش نان جو سبوس دار و نمک ساییده بود[۱۷] و لباسش کرباس بود[۱۸]؛ کسی که فرمود: «وَ اللَّهِ لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّى اسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا، وَ لَقَدْ قَالَ لِی قَائِلٌ أَلَا تَنْبِذُهَا عَنْکَ؟ فَقُلْتُ اغْرُبْ عَنِّی، فَعِنْدَ الصَّبَاحِ یَحْمَدُ الْقَوْمُ السُّرَى».[۱۹] یعنی: سوگند به خدا این جبّه را چندان پینه(وصله) زدم تا اینکه از دوزنده آن شرمنده شدم وگوینده ای به من گفت آیا آن را از خود دور نمی کنی؟ گفتم از من دور شو. کسی که فرمود «والله لو اعطیت الاقالیم السبعه بما تحت افلاکها علی ان اعصی الله فی نمله اسلبها جلب شعیره ما فعلته».[۲۰] یعنی: سوگند به خدا اگر هفت اقلیم را با هر چه در زیر آسمان‌های آنهاست به من بدهند برای اینکه خدا را معصیت کنم درباره مورچه‌ای که پوست جوئی از آن بگیرم، نمی‌گیرم.

«قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسِ دَخَلْتُ عَلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بِذِی قَارٍ وَ هُوَ یَخْصِفُ نَعْلَهُ فَقَالَ لِی مَا قِیمَهُ هَذَا النَّعْلِ فَقُلْتُ لَا قِیمَهَ لَهَا فَقَالَ (علیه السلام) وَ اللَّهِ لَهِیَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ إِمْرَتِکُمْ إِلَّا أَنْ أُقِیمَ حَقّاً أَوْ أَدْفَعَ بَاطِلاً»[۲۱]

ابن عباس می گوید امام علی (علیه‌السلام) را در ذی قار (نزدیک بصره)دیدم کفش خود را میدوخت پس به من فرمود قیمت این کفش چه مقدار است عرض کردم ارزشی ندارد فرمود به خدا سوگند این کفش من از امارت و حکومت بر شما محبوب تر است مگر بتوانم (در سایه حکومت) حقی را ثابت کنم یا باطلی را براندازم.

کسی باید جانشین پیامبر (صلی الله علیه و آله) باشد که فرمود «سلونی قبل ان تفقدونی»[۲۲] و کسی که فرمود «انا بطرق السماء اعلم منی بطرق الارض».[۲۳]

و کسی که فرمود سلونی عما دون العرش فانی لا اسئل عن شیئ دون العرش الا اجبت فیه کلمه لا یقولها بعدی الا جاهل مدّع او کذّاب.[۲۴] قبل از آنکه مرا نبینید (قبل از آنکه از دنیا رحلت کنم)، هر چه می‌خواهید از من سؤال کنید؛ من به طرق و راه‌های آسمان از طرق زمین آشناتر و اعلم هستم.

قندوزی حنفی (سلیمان بن ابراهیم قندوزی حنفی) در ینابیع الموده (ج۲، ص۲۵۵، باب۴۰، ترجمه موسی دانش) می نویسد: «اخرج احمد بن حنبل فی مسنده و احمد البیهقی فی صحیحه عن ابی الحمراء قال قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): من اراد ان ینظر الی آدم فی علمه و الی نوح فی عزمه، و الی ابراهیم فی حلمه، و الی موسی فی هیبته، و الی عیسی فی زهده، فلینظر الی علی بن ابیطالب (علیه‌السلام)».

و نقل عن احمد بن حنبل انه قال: ما جاء لاحد من الصحابه من الفضائل مثل ما لعلیّ بن ابیطالب (علیه‌السلام).[۲۵]

خلاصه البحث

یاس و نا امیدی کفار

الیوم یئس الذین کفروا…

الیوم اکملت لکم دینکم…

در آن روز باید احداث اربعه وجود داشته باشد، یاس و ناامیدی کفار، اکمال دین، اتمام نعمت و خرسندی خداوند.

کفار می‌گفتند «اذا مات محمد یموت ذکره لانه ابتر فنستریح منه»؛ محمد فرزند پسر ندارد و هنگامی که از دنیا رفت نام او نیز تمام می‌شود و ما استراحت می‌کنیم.

هنگامی که غدیر را دیدند ناامید شدند و فهمیدند که نمی‌توانند دین مقدس اسلام را از بین ببرند.

آنکه دائم هوس سوختن ما می‌کرد                کاش می‌آمد و از دور تماشا می‌کرد

مدعی خواست که از بیخ کند ریشه ما              غافل از آنکه خدا هست در اندیشه ما

الف و لام در کلمه «الیوم» عهد حضوری است و با اینکه مفعول فیه است و باید موخر باشد، مقدم افتاده برای عظمت این روز که دین اسلام از حدوث به صفت بقاء و دوام می‌رسد و ولایت امام معصوم در کنار نبوت قرار می‌گیرد و علت مبقیه با علت محدثه هم آهنگ می‌شود.

اکمال دین

صاحب مجمع البیان از امام باقر و امام صادق علیهما السلام روایت نقل می‌کند که آیه اکمال دین در غدیرخم بعد از آنکه پیامبر (صلی الله علیه و آله) و سلم، علی بن ابی‌طالب سلام الله علیه را به خلافت منصوب کرد، نازل شد: (و هو آخر فریضه انزلها الله تعالی ثم لم ینزل بعدها فریضه) و این نصب خلافت به‌عنوان اکمال دین، آخرین فریضه الهی بود که محقق شد و بعد از آن فریضه دیگری نازل نشد[۲۶]

به خلیل بن احمد الامامی صاحب کتاب العین فی اللغه (المتوفی۱۷۰) گفتند درباره علی بن‌ابی‌طالب چه می‌گویی: «فقال ما اقول فی حق امرء کتمت مناقبه اولیائه خوفا و اعدائه حسدا ثم ظهر من بین الکتمانین ما ملا الخافقین»[۲۷] یعنی: چه بگویم درباره شخصی که دوستانش از ترس و دشمنانش از روی حسد فضائل و مناقب او را کتمان می کردند با این وصف فضائل و مناقب او همه عالم را فرا گرفت.[۲۸]

[۱] . سوره مائده، آیه۲٫

[۲] . مائده/ ۶۷٫

[۳] . بحارالانوار، ج۷۴، ص۶۱۱٫

[۴] . مجمع البیان، ج۵ و ۶، ص۵۲۶٫

[۵] . حجر/ ۷۴٫

[۶] . مائده/ ۶۷٫

[۷] . مائده/ ۳٫

[۸] . شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۶؛ تفسیر یک جلدی بشری، ص۱۰۷٫

[۹] . الغدیر، ج۱، ص۲۳۰؛ احقاق الحق، ج۶، ص۲۵۳؛ الامثل، ج۲، ص۵۹۷٫

[۱۰] . المیزان، ج۵، ص۱۸۵٫

[۱۱] . الغدیر، ج۱، ص۲۳۰٫

[۱۲] . احزاب/ ۶٫

[۱۳] . انبیاء/ ۱۰۷٫

[۱۴] . تفسیر التحریر و التنویر، ج۱۷، ص۱۲۲٫

[۱۵] . البحار، ج۷، ب ۶ من ابواب المعاد، ص۱۲۵٫

[۱۶] . توبه/ ۱۲۸٫

[۱۷] . البحار، ج۴۲، ص۲۶۷- ربیع الابرار زمخشری، ج۳، ص۲۲۲-ینابیع الموده قندوزی، ج۱، ص۴۴۷٫

[۱۸] . البحار، ج۴۱، ص۱۱۰-کنز العمال، ج۱۳، ص۱۸۱٫

[۱۹] . نهج البلاغه، آخر خطبه۱۵۹، ص۵۱۲ ترجمه فیض الاسلام.

[۲۰] . نهج البلاغه، خطبه ۲۱۵، ص۷۱۴، ترجمه فیض الاسلام.

[۲۱] . نهج البلاغه خطبه۳۳، ص۱۱۱، ترجمه فیض الاسلام.

[۲۲] . نهج البلاغه خطبه۱۸۹- البحار، ج۱۰، ص۱۲۸٫

[۲۳] . ینابیع الموده للقندوزی، ج۱، ص۳۰۸، و شرح ابن ابی الحدید، ج۲، ص۲۸۶، و از منابع شیعه احقاق الحق، ج۷، ص۶۱۷٫

[۲۴] . احقاق الحق، ج۱۷، ص۴۶۳، و از منابع اهل سنت المحاضرات للسیوطی، ص۱۷۹، کنز العمال متقی هندی، ج۱۳، ص۱۶۵٫

[۲۵] . ینابیع الموده، ج۲، ص۲۵۵ -المناقب للخوارزمی، ص۸۳، المناقب لابی المعازلی، ص۲۱۲، فرائد السمطین، ص۱۷۰٫

[۲۶] . مجمع البیان، ص۲۴۲٫

[۲۷] . سفینه البحار، ج۲، ص۷۲۱، ماده خلل.

[۲۸] کسی که دم زند از فضل بی نهایت او          چو مرغکی است که از بحر تر کند منقار

حدیث فضل علی را تمــام نتوان کرد           اگر مــداد شود ابــحر و قــلم اشجــار

بازدیدها: ۳۹

نوشته عید بزرگ غدیر اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.