حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

برخی از برادران درخواست کردند که نماز جمعه کوتاه شود؛ بدین گونه که سوره جمعه و منافقون ترک گردد و خطبه بیش از ۴۰ دقیقه طول نکشد، زیرا آنان با کار خود در ارتباط‌ هستند و تنها یک ساعت وقت دارند. آیا امام جمعه باید به درخواست آنان پاسخ دهد یا باید طبق آنچه خود صلاح می‌بیند عمل کند و به نظر دیگران اعتنا نکند؟

پاسخ معظم له:

بسمه تعالی

بعدالتحیه و السلام

قال الامام امیرالمؤمنین سلام الله علیه: و اذا قمت فی صلاتک للناس فلا تکونن منفرّا و لامضیِّعا فإنّ فی الناس من به العلّه و له الحاجه و قد سألت رسول الله صلی الله علیه و آله حین وجّهنی الی الیمن، کیف اُصلّی بهم؟ فقال: صلّ بهم کصلاه اضعفهم و کن بالمؤمنین رحیما (نهج البلاغه، نامه ۵۳، فراز۶۷، ترجمه فیض الاسلام، ص۱۰۲۳). امام علی بن ابیطالب سلام الله علیه در نامه خود به مالک اشتر فرموده هنگامی که با مردم نماز (جماعت) می‌خوانی نه مردم را (با طول دادن نماز) فراری ده و نه واجبات نماز را (با کوتاه کردن نماز) ضایع کن. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آنگاه که مرا به یمن می‌فرستاد فرمود در حد توان ناتوانان نماز (جماعت) بخوان و با مؤمنان مهربان باش.

 والله العالم 

بازدیدها: ۱۵

نوشته اطاله نماز جماعت اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

قال الله الحکیم:

«الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»[۱]

عید سعید غدیر را که عید ولایت و امامت است به همه مسلمانان جهان به‌ویژه شیعیان تبریک عرض می‌کنم.

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنَا مِنَ الْمُتَمَسِّکِینَ بِوَلَایَهِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّهِ المعصومین (علیهم‌السلام)»

روایات از ائمه معصومین (علیهم‌السلام) در حد تواتر وارد شده که آیه شریفه اکمال دین در غدیر خم نازل شده است.

پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در حجه الوداع در سال دهم هجرت ۱۸ ذی‌حجه الحرام که از مکه به مدینه بر می‌گشتند، هنگامی که به غدیر خم (نزدیک جحفه) رسیدند به فرمان خداوند دستور دادند که قافله (کاروان حجاج) توقف کند. پیشتازان باز گشتند و واماندگان ملحق شدند و خود را به قافله رساندند و شاید نجوی و زمزمه داشتند که چه هنگامه‌ای رخ داده که پیامبر مهربان که رحمه للعالمین است و مؤمنین را دوست دارد، در این صحرای سوزان حجاز دستور توقف داد.

«وَ کَانَ یَوْماً قَائِظاً شَدِیدَ الْحَرّ» روز بسیار گرمی بود که از شدت گرما – بیشتر کاروانیان نیمی از عباهای خود را بر سر و نیم دیگرش را زیر پای خود انداخته بودند. به دستور پیامبر (صلی الله علیه و آله) مردم از پالان‌های شترها منبری تشکیل دادند و ایشان بر منبر قرار گرفت و بعد از حمد و ثنای الهی و خواندن حدیث ثقلین: نادی بأعلی صوته ألستُ أولی بکم من أنفسکم؟ قالوا بلی فأخذ بید علی (علیه‌السلام) و رفعها حتی بان بیاض ابطیهما و قال من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) در آن صحرای غدیر خم فرمود: «الست اولی بکم منکم بانفسکم» آیا من اولی به شما از خود شما نیستم؟ گفتند آری. در این هنگام علی بن ابی‌طالب را صدا زد و دست او را گرفت بالا برد تا حدی که سفیدی زیر بغل هر دو نمایان شد.

آنگاه فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله». هرکه را من مولای او (و سرپرست او) هستم علی (علیه‌السلام) مولا و سرپرست او خواهد بود. سپس گفت بارالها دوست بدار هرکه علی را دوست می‌دارد و دشمن بدار هر که با علی دشمنی می‌کند و یاری کن هرکه علی را یاری کند و مخذول کن هرکه علی را مخذول کند.

در این سرزمین (غدیرخم) آیه تبلیغ نازل شده[۲] «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ»

تنها آیه‌ای است در قرآن که مشتمل بر تهدید است، خطاب به پیامبر است که آنچه بر تو نازل شده به مردم بگو و اگر تبلیغ نکردی – رسالت خدا را انجام نداده‌ای!

عجبا پیامبری که علت غائی خلقت کائنات است و در عظمت او آمده «لولاک لما خلقت الافلاک»[۳] پیامبری که به گفته ابن عباس: خدای تعالی هیچ کس را بهتر و گرامی‌تر از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نزد خود، خلق نکرده و به این جهت به جان هیچ کس جز به جان پیامبر (صلی الله علیه و آله) سوگند نخورده است.[۴]

در مسئله هلاکت قوم لوط، خداوند خطاب به پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید «لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفی‏ سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَهُ مُشْرِقینَ»[۵] به جان تو سوگند – قوم لوط در مستی گناه خویش سرگردان بودند پس صبح‌گاهان آن خروش (مرگبار) آنان را گرفت و آن شهر را زیر و رو کردیم و بر آنها سنگ‌هایی از سنگ گِل باراندیم.

چه امر مهمی در پیش است که اگر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) انجام ندهد گویا رسول نیست «وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ»[۶] و رسالت الهی را انجام نداده است.

جواب: آن امر مهم، خلافت است که انتصابی است نه انتخابی و پیامبر (صلی الله علیه و آله)، علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام) را به عوان جانشینی بعد از خود منصوب نمود.

در این هنگام آیه شریفه یأس و نومیدی کفار – و اکمال دین – نازل شد « الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»[۷]

در شأن نزول آیه شریفه در کتب عامه آمده است که ابن حوشب از ابوهریره نقل می‌کند که گفت هر کس روز هیجدهم ذی‌حجه را روزه بدارد خداوند برای او روزه شصت ماه را می‌نویسد و آن روز، روز غدیر خم است.

چون پیامبر (صلی الله علیه و آله) دست علی (علیه‌السلام) را گرفت و فرمود آیا من ولیّ مؤمنان نیستم، گفتند آری ای رسول خدا پس گفت هر کس که من مولای اویم علی مولای اوست، پس عمر گفت «بخ بخ لک یا علی اصبحت مولای و مولا کل مؤمن» یعنی: به‌به تو را ای پسر ابی‌طالب مولای من و مولای هر مؤمنی شدی و خداوند این آیه را نازل کرد «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ….».[۸]

از علمای اهل تسنن ابن جریر الطبری در کتاب «الولایه» و ابونعیم الاصفهانی در کتاب «ما نزل من القرآن بحق علی (علیه‌السلام)» خوارزمی در مقتل و… گفته‌اند که آیه شریفه اکمال دین در واقعه غدیر خم نازل شده.[۹]

مراد از «یوم» نمی‌تواند بعثت باشد زیرا مسلمانان – دینی نداشتند تا با آمدن اسلام – کفار ناامید شوند. علاوه باید «الیوم اکملت» قبل از «الیوم یئس» نازل می شد و نمی‌تواند فتح مکه باشد که در هشت هجرت واقع شد بعثت با فتح مکه دین کامل نشد و برخی احکام بعد از فتح مکه نازل شد و نمی‌تواند مرا از یوم «مابعد نزول برائت باشد» سنه تاسعه من الهجره زیرا بعد از برائت نیز احکامی نازل شد مانند حدود و قصاصی که در همین سوره آمده است

و نمی‌تواند یوم عرفه باشد من حجه الوداع (سنه عاشره هجرت) قوت و شوکتی نداشت اسلام تا کفار نومید شوند.

علاوه آیه کلاله و آیه ربا بعد از عرفه نازل شد.[۱۰] بنابراین مراد از «الیوم» روز ۱۸ ذی‌الحجه سال دهم هجری است؛ روز نزول آیه شریفه اکمال دین است.

احداث اربعه «یأس و نومیدی کفار و اکمال دین و اتمام نعمت و قبول الله دین اسلام را دین ختامی برای بشریت» باید در آن روز جمع باشد مانند روز عید غدیر خم.

مسئله غدیر خم و نزول آیه شریفه تبلیغ و آیه شریفه اکمال  دین اختصاص به شیعه ندارد بلکه اهل تسنن نیز قائل هستند مانند احمد بن حنبل در مسند خود و نسائی در خصائص و حاکم در مستدرک و خوارزمی در مناقب و ابن عبدربه در استیعاب و عسقلانی در اصابه و… .

علامه امینی رحمه الله در کتاب الغدیر، حدیث غدیر را از ۱۱۰ نفر صحابی و ۸۴ نفر از تابعین و ۳۶۰ نفر از دانشمندان معروف اسلامی نقل می‌کند.[۱۱]

برخی از مخالفین گفته‌اند کلمه «مولی» به معنی دوست نیز آمده است.

جواب: اولاً در قرآن مجید در آیه شریفه حدید/ ۱۵ « مَأْواکُمُ النَّارُ هِیَ مَوْلاکُمْ» مولی به معنی اولی آمده چنان‌که سید رضی علم الهدی از علماء سبعه و بیضاوی و زمخشری از علماء اهل تسنن گفته‌اند.

و ثانیاً: اگر این کلمه مشترک باشد بین اولی به امر و دوست چنان‌که شما می‌گویید – احتیاج به قرینه معیّنه دارد مانند کلمه عین که مشترک است و در مقام استعمال گفته می‌شود رأیت عیناً باکیه – رأیت عیناً جاریه و در قضیه غدیر قرینه لفظیه و عقلیه وجود دارد که مراد از کلمه «مولی» اولی به تصرف و سرپرست است.

اما قرینه لفظیه:کلام پیامبر (صلی الله علیه و آله) که در خطبه‌اش همان روز غدیر خم فرمود: أَ لَسْتُ أَوْلَى بِکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُم‏ چنان‌که در قرآن آمده است «النَّبِیُّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ»[۱۲] و در فراز دیگر خطبه فرمود: «یُوشِکُ أَنْ أُدْعَى فَأُجِیبَ» نزدیک است دعوت حق را لبیک بگویم یعنی انتقال من از دنیا – به آخرت – نزدیک است (۸۱ روز بعد از حجه الوداع – پیامبر (صلی الله علیه و آله) رحلت نمود).

و در فراز دیگر، حدیث ثقلین را متذکر شد و فرمود: « إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی»

اگر کلمه «مولی» به معنی دوست باشد – چرا مسئله اولویت – و مسئله انتقال از دنیا و مسئله ثقلین را مطرح نمود.

اما قرینه عقلیه:

1. پیامبر (صلی الله علیه و آله) بعد از خطبه از مردم بیعت گرفت و این بیعت گرفتن – برای رهبری و ولایت مطلقه است نه برای دوستی
2. پیامبر (صلی الله علیه و آله) که پیامبر رحمت است و مؤمنان را دوست دارد چطور دستور توقف قافله را داد و آنان را در آن هوای گرم و بیابان داغ نگه داشت.

قال الله الحکیم: «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ رَحْمَهً لِلْعالَمینَ».[۱۳]

«رحمت» نکره آورده شده برای تعظیم – و آیه شریفه از موارد قصر موصوف است بر صفت. گویا وجود مبارکش، رحمت است برای تمام مردم (مؤمن و کافر) در جنگ احد که دشمنان دندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) را شکستند و صورتش مجروح شد اصحاب عرض کردند «لو دعوت علیهم» ای کاش نفرین می‌کردی بر دشمنان فرمود: «انی لم ابعث لعّاناً و انما ابعث رحمه» خداوند مرا رحمت فرستاده.[۱۴]

محبت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) حتی به امت خود

علامه مجلسی رحمه الله این روایت را در جلد هفتم بحار آورده که در روز قیامت که روز بسیار سختی است و همه مردم حتی پیامبران الهی، وانفسا می‌گویند یعنی خدایا به فریاد ما برس پیامبر (صلی الله علیه و آله) «امتی امتی» می‌گوید یعنی خداوندا به فریاد امت من برس.[۱۵]

«لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُفٌ رَحیمٌ».[۱۶]

قطعا پیامبری از خودتان به سویتان آمد که رنج شما بر وی گران و بر هدایت شما حریص و با مومنان دلسوز و به شدت آنان را دوست دارد پیامبری که برای همه مردم بویژه برای مومنان رحمت  است چطور مردم را که شاید بیش از صد هزار نفر بودند در آن آفتاب سوزان حجاز نگه می دارد؟

پیامبر(صلی الله علیه و آله) و سلم باید در این روز(۱۸ذیحجه/۱۰هجرت) و در این مکان(غدیر خم) جانشین خود را به دستور خداوند تعیین کند. پیامبر می باید کسی را که علت مبقیه باشد و از حریم اسلام و قران جانبداری کند تعیین نماید؛ کسی که خوراکش نان جو سبوس دار و نمک ساییده بود[۱۷] و لباسش کرباس بود[۱۸]؛ کسی که فرمود: «وَ اللَّهِ لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّى اسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا، وَ لَقَدْ قَالَ لِی قَائِلٌ أَلَا تَنْبِذُهَا عَنْکَ؟ فَقُلْتُ اغْرُبْ عَنِّی، فَعِنْدَ الصَّبَاحِ یَحْمَدُ الْقَوْمُ السُّرَى».[۱۹] یعنی: سوگند به خدا این جبّه را چندان پینه(وصله) زدم تا اینکه از دوزنده آن شرمنده شدم وگوینده ای به من گفت آیا آن را از خود دور نمی کنی؟ گفتم از من دور شو. کسی که فرمود «والله لو اعطیت الاقالیم السبعه بما تحت افلاکها علی ان اعصی الله فی نمله اسلبها جلب شعیره ما فعلته».[۲۰] یعنی: سوگند به خدا اگر هفت اقلیم را با هر چه در زیر آسمان‌های آنهاست به من بدهند برای اینکه خدا را معصیت کنم درباره مورچه‌ای که پوست جوئی از آن بگیرم، نمی‌گیرم.

«قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسِ دَخَلْتُ عَلَى أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بِذِی قَارٍ وَ هُوَ یَخْصِفُ نَعْلَهُ فَقَالَ لِی مَا قِیمَهُ هَذَا النَّعْلِ فَقُلْتُ لَا قِیمَهَ لَهَا فَقَالَ (علیه السلام) وَ اللَّهِ لَهِیَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ إِمْرَتِکُمْ إِلَّا أَنْ أُقِیمَ حَقّاً أَوْ أَدْفَعَ بَاطِلاً»[۲۱]

ابن عباس می گوید امام علی (علیه‌السلام) را در ذی قار (نزدیک بصره)دیدم کفش خود را میدوخت پس به من فرمود قیمت این کفش چه مقدار است عرض کردم ارزشی ندارد فرمود به خدا سوگند این کفش من از امارت و حکومت بر شما محبوب تر است مگر بتوانم (در سایه حکومت) حقی را ثابت کنم یا باطلی را براندازم.

کسی باید جانشین پیامبر (صلی الله علیه و آله) باشد که فرمود «سلونی قبل ان تفقدونی»[۲۲] و کسی که فرمود «انا بطرق السماء اعلم منی بطرق الارض».[۲۳]

و کسی که فرمود سلونی عما دون العرش فانی لا اسئل عن شیئ دون العرش الا اجبت فیه کلمه لا یقولها بعدی الا جاهل مدّع او کذّاب.[۲۴] قبل از آنکه مرا نبینید (قبل از آنکه از دنیا رحلت کنم)، هر چه می‌خواهید از من سؤال کنید؛ من به طرق و راه‌های آسمان از طرق زمین آشناتر و اعلم هستم.

قندوزی حنفی (سلیمان بن ابراهیم قندوزی حنفی) در ینابیع الموده (ج۲، ص۲۵۵، باب۴۰، ترجمه موسی دانش) می نویسد: «اخرج احمد بن حنبل فی مسنده و احمد البیهقی فی صحیحه عن ابی الحمراء قال قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): من اراد ان ینظر الی آدم فی علمه و الی نوح فی عزمه، و الی ابراهیم فی حلمه، و الی موسی فی هیبته، و الی عیسی فی زهده، فلینظر الی علی بن ابیطالب (علیه‌السلام)».

و نقل عن احمد بن حنبل انه قال: ما جاء لاحد من الصحابه من الفضائل مثل ما لعلیّ بن ابیطالب (علیه‌السلام).[۲۵]

خلاصه البحث

یاس و نا امیدی کفار

الیوم یئس الذین کفروا…

الیوم اکملت لکم دینکم…

در آن روز باید احداث اربعه وجود داشته باشد، یاس و ناامیدی کفار، اکمال دین، اتمام نعمت و خرسندی خداوند.

کفار می‌گفتند «اذا مات محمد یموت ذکره لانه ابتر فنستریح منه»؛ محمد فرزند پسر ندارد و هنگامی که از دنیا رفت نام او نیز تمام می‌شود و ما استراحت می‌کنیم.

هنگامی که غدیر را دیدند ناامید شدند و فهمیدند که نمی‌توانند دین مقدس اسلام را از بین ببرند.

آنکه دائم هوس سوختن ما می‌کرد                کاش می‌آمد و از دور تماشا می‌کرد

مدعی خواست که از بیخ کند ریشه ما              غافل از آنکه خدا هست در اندیشه ما

الف و لام در کلمه «الیوم» عهد حضوری است و با اینکه مفعول فیه است و باید موخر باشد، مقدم افتاده برای عظمت این روز که دین اسلام از حدوث به صفت بقاء و دوام می‌رسد و ولایت امام معصوم در کنار نبوت قرار می‌گیرد و علت مبقیه با علت محدثه هم آهنگ می‌شود.

اکمال دین

صاحب مجمع البیان از امام باقر و امام صادق علیهما السلام روایت نقل می‌کند که آیه اکمال دین در غدیرخم بعد از آنکه پیامبر (صلی الله علیه و آله) و سلم، علی بن ابی‌طالب سلام الله علیه را به خلافت منصوب کرد، نازل شد: (و هو آخر فریضه انزلها الله تعالی ثم لم ینزل بعدها فریضه) و این نصب خلافت به‌عنوان اکمال دین، آخرین فریضه الهی بود که محقق شد و بعد از آن فریضه دیگری نازل نشد[۲۶]

به خلیل بن احمد الامامی صاحب کتاب العین فی اللغه (المتوفی۱۷۰) گفتند درباره علی بن‌ابی‌طالب چه می‌گویی: «فقال ما اقول فی حق امرء کتمت مناقبه اولیائه خوفا و اعدائه حسدا ثم ظهر من بین الکتمانین ما ملا الخافقین»[۲۷] یعنی: چه بگویم درباره شخصی که دوستانش از ترس و دشمنانش از روی حسد فضائل و مناقب او را کتمان می کردند با این وصف فضائل و مناقب او همه عالم را فرا گرفت.[۲۸]

[۱] . سوره مائده، آیه۲٫

[۲] . مائده/ ۶۷٫

[۳] . بحارالانوار، ج۷۴، ص۶۱۱٫

[۴] . مجمع البیان، ج۵ و ۶، ص۵۲۶٫

[۵] . حجر/ ۷۴٫

[۶] . مائده/ ۶۷٫

[۷] . مائده/ ۳٫

[۸] . شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۶؛ تفسیر یک جلدی بشری، ص۱۰۷٫

[۹] . الغدیر، ج۱، ص۲۳۰؛ احقاق الحق، ج۶، ص۲۵۳؛ الامثل، ج۲، ص۵۹۷٫

[۱۰] . المیزان، ج۵، ص۱۸۵٫

[۱۱] . الغدیر، ج۱، ص۲۳۰٫

[۱۲] . احزاب/ ۶٫

[۱۳] . انبیاء/ ۱۰۷٫

[۱۴] . تفسیر التحریر و التنویر، ج۱۷، ص۱۲۲٫

[۱۵] . البحار، ج۷، ب ۶ من ابواب المعاد، ص۱۲۵٫

[۱۶] . توبه/ ۱۲۸٫

[۱۷] . البحار، ج۴۲، ص۲۶۷- ربیع الابرار زمخشری، ج۳، ص۲۲۲-ینابیع الموده قندوزی، ج۱، ص۴۴۷٫

[۱۸] . البحار، ج۴۱، ص۱۱۰-کنز العمال، ج۱۳، ص۱۸۱٫

[۱۹] . نهج البلاغه، آخر خطبه۱۵۹، ص۵۱۲ ترجمه فیض الاسلام.

[۲۰] . نهج البلاغه، خطبه ۲۱۵، ص۷۱۴، ترجمه فیض الاسلام.

[۲۱] . نهج البلاغه خطبه۳۳، ص۱۱۱، ترجمه فیض الاسلام.

[۲۲] . نهج البلاغه خطبه۱۸۹- البحار، ج۱۰، ص۱۲۸٫

[۲۳] . ینابیع الموده للقندوزی، ج۱، ص۳۰۸، و شرح ابن ابی الحدید، ج۲، ص۲۸۶، و از منابع شیعه احقاق الحق، ج۷، ص۶۱۷٫

[۲۴] . احقاق الحق، ج۱۷، ص۴۶۳، و از منابع اهل سنت المحاضرات للسیوطی، ص۱۷۹، کنز العمال متقی هندی، ج۱۳، ص۱۶۵٫

[۲۵] . ینابیع الموده، ج۲، ص۲۵۵ -المناقب للخوارزمی، ص۸۳، المناقب لابی المعازلی، ص۲۱۲، فرائد السمطین، ص۱۷۰٫

[۲۶] . مجمع البیان، ص۲۴۲٫

[۲۷] . سفینه البحار، ج۲، ص۷۲۱، ماده خلل.

[۲۸] کسی که دم زند از فضل بی نهایت او          چو مرغکی است که از بحر تر کند منقار

حدیث فضل علی را تمــام نتوان کرد           اگر مــداد شود ابــحر و قــلم اشجــار

بازدیدها: ۳۹

نوشته عید بزرگ غدیر اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

«لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنْیَا إِلَّا یَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِکَ الْیَوْمَ حَتَّى یَبْعَثَ اللَّهُ رَجُلًا مِنِّی أَوْ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی یُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِی یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ»[۱]

سالروز ولادت با سعادت بقیه الله الاعظم حضرت ولی عصر صلوات الله علیه را بر همه مسلمانان به ویژه شیعیان جهان تبریک  عرض می کنیم؛ امید است هر چه زودتر فرج آنحضرت؛ محقق گردد و چشمان ناقابل ما به جمال عدیم المثالش روشن گردد انشاالله

تولد حضرت در شب جمعه، مصادف با  نیمه شعبان المعظم ۲۵۵ هجری قمری در شهر سامرا بوده است؛  که هم اکنون بالغ بر ۱۱۸۷ سال از عمر آنحضرت می گذرد [۲]و جهان از نور وجودش منوّر می گردد؛ طول عمر حضرت مثل اجتماع نقیضین نیست تا گفته شود عقلاً محال است ، بلکه عادهً بعید است ولی عقلاً امکان دارد !!؛ هر چند عقل همه چیز را درک نمیکند ، مثلا عقل وجود خداوند را درک می کند ، اما وجود ملائکه ،اجنّه ، پل صراط و گواهی دادن دست و پا انسان ها را در قیامت درک نمی کند؛ دین مقدس اسلام مجموعه ای از مدرکات عقلیه و امور غیبیّه است و یکی از شاخصه های مؤمنین ، ایمان به غیب است «الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلَاهَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ»[۳] اگر همه مسائل دین متکی بر عقل بود لازم می شد که دین از فلاسفه گرفته شود نه از پیامبران علیهم السلام و کتب آسمانی یا پیامبر اسلام و عترت طاهره علیهم السلام که وارثان علوم پیامبر صلی الله علیه و آله هستند.

در قرآن کریم می بینیم که حضرت نوح علیه السلام ۹۵۰ سال در قوم خود تبلیغ کرد «فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَهٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا»[۴]؛ عمر او را برخی از روایات تا ۲۵۰۰ سال هم ذکر نموده اند؛ چنانچه مرحوم صدوق رضوان الله تعالی علیه در کتاب امالی از هشام بن سالم نقل میکند امام صادق سلام الله علیه فرمودند: «عَاشَ نُوحٌ عَلَیْهِ السَّلاَمُ أَلْفَیْ سَنَهٍ وَ خَمْسَمِائَهِ سَنَهٍ»[۵]امام سلام الله علیه فرمود:حضرت نوح  علیه السلام  دو هزار و پانصد سال عمر نمود؛ سخن گفتن حضرت عیسی علیه السلام چند روز بعد از تولد در گاهواره و شفاء دادن مریض ، اژدها شدن عصا برای موسی علیه السلام ؛ گلستان شدن آتش نمرود برای حضرت  ابراهیم علیه السلام ؛ نرم شدن آهن در دست حضرت داود علیه السلام ؛ استخدام اجنّه و سخن با مخلوقات توسط حضرت سلیمان علیه السلام ؛ همه و همه عادتاً محال است نه از نظر عقلی و چون در محدوده شرع وارد شده قبول می کنیم؛عمر مبارک امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف هم از همین مقوله است ( عقلاً امکان دارد و محال نیست ) فلذا طول عمر حضرت مهدی سلام الله علیه به دلیل روایات متواتره در کتب فریقین ثابت شده است.

در اثبات و حقانیت حضرت در روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله آمده است که آنحضرت در حالی که دست مبارکش بر شانه امام حسین سلام الله علیه بود ، به دخترش حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها فرمودند:« من هذا مهدی هذه الامه … لاتذهب الدنیا حتّی یقومَ بأمر أُمتّی رجل من ولدالحسین یملأها عدلا کما ملئت ظلماً و جوراً» [۶] مهدی امّت از نسل اوست، دنیا سپری نمی‌شود جز اینکه مردی از اولاد حسین علیه‌السلام به پا خیزد و جهان را پر از عدل کند، چنانکه پر از ظلم و ستم شده باشد.

در کتب اهل سنّت نیز در رابطه با مهدویت روایاتی وارد شده است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرموده  « لَا یَزَالُ هذا الدِّینُ عَزِیزًا الی اثْنَیْ عَشَرَ خَلِیفَهً کلهم من قُرَیْشٍ»[۷] تا زمانی که دوازده امام (معصوم ) قرشی هستند؛ این دین مقدس اسلام شکوهمند و پا بر جا خواهد بود.

در حدیثی دیگر می فرماید:«مَنْ مَاتَ وَ لَیسَ لَهُ إِمَامٌ فَمِیتَتُهُ مِیتَهٌ جَاهِلِیهٌ» حدیثی که در کتب شیعی و حتی اهل سنت [۸] با عبارات مختلف به همین مضمون بیان شده است ، اهمیت اعتقاد به امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف را می رساند ؛ زمین آنی یا کمتر از آنی نمی تواند بدون حجت خدا باشد و آنچه خیر و برکت است به یُمن وجود حجت خداست ، پس بسیار مهم است؛ مخصوصاً در شرائط کنونی دنیا؛  بیش از هر زمان دیگر برای فرج حضرتش دعا کنیم ، و عاجزانه حل مشکلات ، گرفتاری ها ، بیماری ها …را از آنحضرت بخواهیم ؛ چنانکه در زیارت جامعه کبیره می خوانیم «مَنْ أتاکُمْ نَجى ، وَ مَنْ لَمْ یَأْتِکُمْ هَلَک … سَعِدَ مَنْ وَالَاکُمْ وَ هَلَکَ مَنْ عَادَاکُمْ …بِکمْ فَتَحَ اللّهُ، وَبِکمْ یخْتِمُ، وَبِکمْ ینَزِّلُ الْغَیثَ وَبِکمْ یمْسِک السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلّا بِإِذْنِهِ، وَبِکمْ ینَفِّسُ الْهَمَّ، وَیکشِفُ الضُّرَّ»[۹]

از فضائل ماه شعبان و شب نیمه شعبان غافل نشویم که ماه پیامبر  صلی الله علیه و آله و سلم  است که فرمودند:  «رحم اللّه من اعاننی علی شهری»[۱۰] خدا رحمت کند کسی که مرا در این ماه کمک کند به روزه ، استغفار، صدقه ، صلوات و دعا .  در عظمت شب نیمه شعبان  همین بس که امام باقر سلام الله علیه فرمودند: «هِیَ أَفْضَلُ لَیْلَهٍ بَعْدَ لَیْلَهِ الْقَدْرِ آلَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى نَفْسِهِ أَنْ لَا یَرُدَّ فِیهَا سَائِلًا فِیهَا» [۱۱]؛ بهترین شب ها بعد از شب قدر است و خداوند کسی را از درب خانه اش رد نمیکند.

زیارت سید الشهداء آقا ابا عبدالله الحسین سلام الله علیه در این شب سفارش شده گرچه از راه دور بگوید «السلام علیک یا اباعبدالله الحسین السلام علیک و رحمه الله و برکاته » ثواب این عمل برابر با یک حج و عمره است و ارواح طیّبه همه پیامبران الهی با او مصافحه خواهند کرد.

و خواند دعای :«اللَّهُمَّ اقْسِمْ لَنَا مِنْ خَشْیَتِک مَا یَحُولُ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ مَعْصِیَتِک وَ مِنْ طَاعَتِک مَا تُبْلِغُنَا بِهِ رِضْوَانَک وَ مِنَ الْیَقِینِ مَا یَهُونُ عَلَیْنَا بِهِ مُصِیبَاتِ الدُّنْیَا اللَّهُمَّ أَمْتِعْنَا بِأَسْمَاعِنَا وَ أَبْصَارِنَا وَ قُوَّتِنَا مَا أَحْیَیْتَنَا وَ اجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنَّا وَ اجْعَلْ ثَارَنَا عَلَى مَنْ ظَلَمَنَا وَ انْصُرْنَا عَلَى مَنْ عَادَانَا وَ لَا تَجْعَلِ الدُّنْیَا أَکبَرَ هَمِّنَا وَ لَا مَبْلَغَ عِلْمِنَا وَ لَا تُسَلِّطْ عَلَیْنَا مَنْ لَا یَرْحَمُنَا بِرَحْمَتِک یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ»[۱۲]

به امید آن روزیکه این ذخیره خالده الهیه و این مُصلح جهانی که جهان در انتظار اوست و این عِدل (هم سنگ قرآن ) که از سلاله پاک عترت طاهر و از فرزندان معصوم پیامبر و فاطمه سلام الله علیهم اجمعین است از پشت پرده غیبت ظاهر شود و چشمان ما را به آن جمال ، عدیم المثالش ( که همچون جمال جدّش پیامبر- ) منوّر سازد و بشر در سایه عدلش به دین و دادگری برسد انشاءالله تعالی

در خاتمه سزاوار است در این شب با عظمت « شب نیمه شعبان » که بفرموده حضرت امام باقر سلام الله علیه بهترین شب ها بعد از شب قدر است برای نصرت اسلام و مسلمانان عالم و برای فرج و ظهور حضرت بقیه الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف و برای شفای همه بیماران مخصوصا بیمارانی که به این ویروس منحوس کرونا مبتلی شده اند دعا کنیم امید است خداوند منّان دعای همه ما را مستجاب فرماید.

اَللّـهُمَّ اَرِنیِ الطَّلْعَهَ الرَّشیدَهَ ، وَ الْغُرَّهَ الْحَمیدَهَ وَ اکْحُلْ ناظِری بِنَظْرَه منِّی اِلَیْهِ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُ وَ سَهِّلْ مَخْرَجَهُ  وَ اجْعَلْنِی مِنْ أَنْصَارِهِ وَ أَعْوَانِهِ وَ الذَّابِّینَ عَنْهُ اللهم اشف کل المریض لاسیما الذی ابتلی بهذا المرایض الخبیت المنحوس العالمی (کرونا) الذی شمل اکثر البلاد و الممالک نرجو من الله تعالی  یشفیهم و یشفی کل مریض بحق محمد و آل الطاهرین

والسلام علیکم و رحمه و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

۱۴شعبان المعظم /۱۴۴۲ هجری قمری

[۱] بحارالانوار ج ۵۱ ص ۱۰۲

[۲] در نیمه شعبان جهان باغ چنان شد     روشن ز نور او زمین و آسمان شد

[۳] سوره مبارکه بقره آیه شریفه ۳

[۴] سوره مبارکه عنکبوت آیه شریفه ۱۴

[۵] بحارالانوار ج ۱۱ ص ۲۸۵

[۶] الاختصاص ، شیخ مفید ص ۲۰۸ _ منتخب الاثر ص ۱۹۹

[۷] صحیح بخاری ج ۴ ص ۱۸۵ _ صحیح مسلم ص ۱۹۱ _ مسند احمد ص ۱۰۶ _ ترجمه یوم الخلاص ص ۴۱

[۸] مسند احمد ابن حنبل ج ۴ ص ۹۶

[۹]

امر حق را حجت و دعوی یکی است       خیمه های ما جدا، دلها یکی است

از حجاز و چین و ایرانیم ما                     شبنم یک صبح خندانیم ما

مست چشم ساقی بطحاستیم              در جهان مثل می و مینا ستیم

[۱۰] مصباح المجتهد، ج ۲، ص ۷۲۸؛ اقبال الاعـمال، ج ۳،ص ۷۸۲٫

[۱۱] إقبال الأعمال ج‏۲ ؛ ص۶۹۵

[۱۲] مفاتیح الجنان ص ۱۶۷

بازدیدها: ۳۰

نوشته استغاثه به خداوند در شب نیمه شعبان اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

قال الله الحکیم :«إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِیرًا»[۱]

خداوند منّان هر موجودی را به دو قسم از کمال مخصوص ساخته؛ «کمال وجودی» و «کمال استعدادی»، «کمال وجودی»؛ همان وجود اوست که از عدم به هستی رسیده و این اولین نعمت الهی است، چنانکه در اولین سوره نازله بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله (سوره مبارکه علق) می فرماید:« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ»[۲] مسئله خلقت را مطرح نموده است.

امّا «کمال استعدادی»؛ استعدادها و قابلیت هایی است که در نهاد او ودیعت نهاده و به فعلیت و بُروز می رسد، مثلا یک بَذر گُل یا گندم را ملاحظه کنید!  کمال وجودی آن، وجود آن است که در زیر خاک نهفته می شود، کمال استعدادی آن، ساقه، شاخه، برگ و شکوفه است که نوامیس طبیعت (ابر و باد و مه و خورشید و فلک ) به کار می افتند و به اذن خداوند آن بذر شکوفه می دهد و به ثمر می رسد .

این نباتات از قوانین الهی و حدود و علت خود گامی فراتر نمی‌نهند و بی راهه نمی روند؛«فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِیلًا ۖ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِیلًا»[۳].

امّا این انسان (گُل سرسبد موجودات) که چون دارای اراده و اختیار است؛ گاهی سوء استفاده می کند و بی راهه می رود «إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ»[۴]؛ لذا خدای سبحان ، پیامبران علیهم السلام  را فرستاد که او را به کمال مطلوب برساند

 در این ره انبیا چون ساربانند            دلیل و رهنمای کاروانند

وز ایشان سید ما گشته سالار            هم او اول هم او آخر در این کار

«إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِیرًا» هدف اصلی از بعثت؛ استخدام نیروهای فردی و اجتماعی در راه سعادت و به کار گرفتن شهوات تحت فرمان عقل است؛ تا به این وسیله به کمال مطلوب برسد؛کما قال الامام امیرالمؤمنین سلام الله علیه «وَ یُثِیرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ »[۶]

چاه است و راه و دیدهٔ بینا و آفتاب      تا آدمی نگاه کند پیش پای خویش [۷]

قال  الامام امیرالمؤمنین سلام الله علیه:«إِنَّ اللَّهَ [تَعَالَى] بَعَثَ مُحَمَّداً صلی الله علیه وآله نَذِیراً لِلْعَالَمِینَ وَ أَمِیناً عَلَى التَّنْزِیلِ وَ أَنْتُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ عَلَى شَرِّ دِینٍ وَ فِی شَرِّ دَارٍ، مُنِیخُونَ بَیْنَ حِجَارَهٍ خُشْنٍ وَ حَیَّاتٍ صُمٍّ تَشْرَبُونَ الْکَدِرَ وَ تَأْکُلُونَ الْجَشِبَ وَ تَسْفِکُونَ دِمَاءَکُمْ وَ تَقْطَعُونَ أَرْحَامَکُمْ، الْأَصْنَامُ فِیکُمْ مَنْصُوبَهٌ وَ الْآثَامُ بِکُمْ مَعْصُوبَهٌ»[۸] یکی از عادات سیئه (روش های خطا وغلط ) در جاهلیت، کشتن دختران بود که آنها را در طفولیت زیر خاک زنده به گور می کردند؛ امّا موضع اسلام با دختران و زنان چنین بود که پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «مَنْ دَخَلَ اَلسُّوقَ فَاشْتَرَى تُحْفَهً فَحَمَلَهَا إِلَى عِیَالِهِ کَانَ کَحَامِلِ صَدَقَهٍ إِلَى قَوْمٍ مَحَاوِیجَ وَ لْیَبْدَأْ بِالْإِنَاثِ قَبْلَ اَلذُّکُورِ» [۹] هر کس به بازار رود و چیز مرغوبى بخرد و بارمغان براى خانواده خویش برد مانند کسى باشد که صدقه براى محتاجان بدوش کشیده باشد،و(بهتر است) دختران را بر پسران مقدّم دارد،و این دختر فردا به خانه شوهر می رود.

و پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لِأَهْلِهِ وَ أَنَا خَیْرُکُمْ لِأَهْلِی»[۱۰] بهترین شما مردها آن کسی است که با اهل و عیال خود نیک رفتار باشد و من بهترین شما هستم از جهت احترام به اهل وعیال و اگر کسی با خانواده اش بد اخلاقی کند« کان له ضَمَّهٌ فی القبر»؛تنگی و فشار قبر دارد؛ و این همسر، فردا مادر می شود؛ و پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید:«اَلْجَنَّهُ تَحْتَ أَقْدَامِ اَلْأُمَّهَاتِ»[۱۱] بهشت زیر پای مادران است.

همیشه دختر امروز، مادر فرداست       ز مادرست میسر، بزرگی پسران [۱۲]

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

۲۷/رجب المرجب ۱۴۴۲ هجری قمری

[۱] سوره مبارکه احزاب آیه شریفه ۴۵

[۲] سوره مبارکه علق آیه شریفه ۱

[۳] سوره مبارکه فاطر آیه شریفه ۴۳

[۴] سوره مبارکه ابراهیم آیه شریفه ۳۴

[۶] نهح البلاغه خطبه ۱ ص ۴۳ ، ترجمه فیض الاسلام

[۷] سعدی شیرازی

[۸] ترجمه و شرح خطبه ۲۶ نهج البلاغه

[۹] ثواب الأعمال و عقاب الأعمال , ج۱ , ص۲۰۱

[۱۰] من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۵۵۵

[۱۱] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل,  ج۱۵,  ص۱۸۰

[۱۲] پروین اعتصامی

بازدیدها: ۲۵

نوشته مبعث نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

صاحب کتاب ناسخ التواریخ در جلد سوم و صاحب ریاحین الشریعه در جلد پنجم از امام رضا سلام الله علیه روایتی را نقل می کنند که می فرماید: “من زار المعصومه بقم کمن زارنی”. [۱]“هرکس حضرت معصومه سلام الله علیها را در قم زیارت کند گویی مرا زیارت کرده است”.

معرفت به حق حضرت آنچنان بالاست که امام معصوم علیه السلام  زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها را در شان زیارت خود می داند. حضرت رضا سلام الله علیه به جمعی از مردم قم  فرمود: «مَرْحَباً بِکُمْ وَ أَهْلاً فَأَنْتُمْ شِیعَتُنَا حَقّاً وَ سَیَأْتِی عَلَیْکُمْ یَوْمٌ تَزُورُونِی فِیهِ تُرْبَتِی بِطُوسَ أَلاَ فَمَنْ زَارَنِی وَ هُوَ عَلَى غُسْلٍ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ »[۲].

«عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام  عَنْ زِیَارَهِ فَاطِمَهَ بِنْتِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیه السلام بِقُمَّ فَقَالَ مَنْ زَارَهَا فَلَهُ الْجَنَّهُ»[۳] سعد اشعری که از بزرگان قم بوده است واز علمای بزرگ وصاحب نام که از اصحاب بزرگوار ائمه است از امام رضا  سلام الله علیه درباره زیارت قبر فاطمه معصومه در قم سوال نمود امام فرمود پاداش آن بهشت است.

امام صادق سلام الله علیه فرمود: «نحن اهل البیت لایقاس بنا احد»[۴] کسی با آل محمد قابل قیاس نیست مقایسه امام رضا سلام الله علیه در شباهت ثواب زیارت خود با زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها که می فرماید: «من زار المعصومه بقم کمن زارنی» در کنار دیگر مطالب درباره این بزرگوار نشانه این است که باید محضر، نورانیت، قدرت تصرف عرفانی و ولایی حضرت، رحمت، رافت، قرب و منزلت بانوی مکرمه را مانند حضرت امام رضا سلام الله علیه بدانیم.

روایتی از امام صادق سلام الله علیه در بحارلانوار، منتهی الامال و مستدرک الوسائل آمده است که می فرماید: “إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَکَّهُ وَ لِرَسُولِهِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِینَهُ وَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ حَرَماً وَ هُوَ الْکُوفَهُ وَ لَنَا حَرَماً وَ هُوَ قُمُّ وَ سَتُدْفَنُ فِیهِ امْرَأَهٌ مِنْ وُلْدِی تُسَمَّى فَاطِمَهَ مَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّهُ”. [۵]“خدا را حرمی است و آن مکه است، پیامبر را حرمی است و آن مدینه است، امیرالمومنین را حرمی است و آن کوفه است و برای ما حرمی است و آن قم است و در آن خانمی از فرزندان من به نام فاطمه دفن خواهد شد، هرکس وی را زیارت کند پاداشش بهشت خواهد بود”. راوی می گوید این سخن را حضرت زمانی بیان کرد که امام هفتم هنوز از مادر متولد نشده بود.

روایاتی در مورد قم در آخر الزمان وجود دارد که به عنوان مثال امام صادق سلام الله علیه می فرماید: بَلْدَهُ قُمَّ وَ سَتُدْفَنُ فِیهَا امْرَأَهٌ مِنْ أَوْلَادِی تُسَمَّى فَاطِمَهَ فَمَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّهُ قَالَ الرَّاوِی وَ کَانَ هَذَا الْکَلَامُ مِنْهُ قَبْلَ أَنْ یُولَدَ الْکَاظِمُ عَلَیْهِ السَّلَامُ »[۶]امام صادق سلام الله علیه قبل از تولد امام کاظم  سلام الله علیه ضمن تبیین جایگاه قم و قداست آن به جهت دفن فاطمه معصومه درآن؛ پاداش زیارت این با نو را ورود به بهشت معرفی کرد می فرمایند : «زمانی می رسد که از قم علم و دانش به دیگر شهرها از شرق تا غرب عالم منتشر می شود، تا جایی که این شهر اسوه و الگوی شهرهای دیگر گشته و هیچ کس در روی زمین باقی نمی ماند که از قم به او بهره های علمی و دینی نرسد تا آنکه زمان ظهور حجت خدا و قائم ما فرا رسد.»

لذا علمای بزرگ همه مدیون شخص حضرت معصومه سلام الله علیها هستند. نقل است که علامه طباطبایی در ماه رمضان  هنگام مغرب در حرم حضرت معصومه سلام الله علیها بود و با زیارت و توسل به آن بی بی سلام الله علیها افطار میکردند

ملاصدرا نقل است که هرگاه در مطالب علمی به مشکلات پیچیده برخورد می کرد، از روستای کَهَک به زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها می آمد، و مشکلات علمی او با توسل به آن بی بی دو عالم، حل می شد

حضرت معصومه سلام الله علیها  را شخصی عالم خواند و افزود: آیت‌الله سیّد نصرالله مستنبط از کتـاب «کشف اللـاءلـی» نقل فرمـوده که روزی عده‌ای از شیعیان وارد مدینه شـدند و پرسش‌هایـی داشتند که می‌خـواستند از محضر امام کاظم سلام الله علیه بپرسند امام سلام الله علیه در سفر بـودنـد. آن‌ها پـرسش‌های خـود را نـوشته به دودمان امامت تقـدیـم نمـودند. چـون عزم سفر کردنـد، بـرای پاسخ پرسش‌های خـود به منزل امام سلام الله علیه شرفیاب شدند. امام کاظم علیه السلام مراجعت نفرموده بـود و آن‌ها امکان توقف نداشتند. از ایـن رو حضرت معصومه سلام الله علیها پاسخ آن پرسش‌ها را نـوشتند و به آن‌ها تسلیـم نمودنـد. آن‌ها با مسرت فراوان از مدینه منـوره خارج شدند و در بیرون مدینه، با امام کاظم سلام الله علیه مصادف شـدنـد و داستـان خـود را بـرای آن حضـرت شـرح دادند.

هنگامـی که امام سلام الله علیه  پرسش‌های آنان و پاسخ‌های حضرت معصـومه سلام الله علیه  را ملاحظه کردند، سه بار فرمودند: «فداها ابـوها» [۷](پدرش به قربانـش باد).با تـوجه به ایـن‌که حضرت معصـومه سلام الله علیها  به هنگام دستگیری پـدر بزرگـوارش خردسال بـود، ایـن داستان از مقام بسیار والا و دانـش بسیار گستـرده‌ی آن حضـرت حکایت می‌کند.این سخن امام موسی کاظم سلام الله علیه شبیه فرموده پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم است که برای حضرت فاطمه سلام الله علیها  به کار برده بودند.

چرا حضرت معصومه سلام الله علیها را «کریمه اهل بیت» می‌نامند

یکی از سؤالاتی که درباره حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها مطرح می‌شود این است که چرا این بانوی بزرگوار را کریمه اهل بیت می‌نامند.

به نظر می‌رسد، شهرت این لقب برای حضرت معصومه سلام الله علیها به واسطه رؤیای صادقه‌ای است که از مرحوم آیت‌الله سیدمحمود مرعشی نجفی (ره) نقل شده است. داستان به این صورت است که  والد محترم مرحوم آیت الله العظمی مرعشی  رضوان الله تعالی علیه بسیار علاقه‌مند بود که به هر طریقی شده، محل قبر شریف حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها را به دست آورد، برای این مقصود، ختم مجرّبی انتخاب کرده، چهل شب به آن مداومت کرد تا شاید خداوند به طریقی او را از محل قبر شریف حضرت زهرا (سلام الله علیها) آگاه فرماید، شب چهلم بعد از انجام ختم و توسل فراوان استراحت کرده در عالم رؤیا به محضر مقدس حضرت صادق سلام الله علیه مشرف شد.

امام  سلام الله علیه به ایشان فرمود: «علیک بکریمه اهل البیت»؛ به دامن کریمه اهل بیت چنگ بزن، ایشان به تصور اینکه منظور امام  علیه السلام از «کریمه اهل بیت» حضرت زهرا  علیها السلام است، عرضه داشت: بلی! قربانت گردم من نیز این ختم را برای همین گرفتم که محل قبر شریف آن حضرت را به صورت دقیق‌تر بدانم و به زیارتش مشرف شوم، امام  علیه السلام فرمودند به دلیل مصالحی خداوند می خواهد محل قبر شریف حضرت زهرا پنهان بماند؛ از این رو قبر حضرت معصومه را تجلّی گاه قبر شریف حضرت زهرا قرار داده است. اگر قرار بود قبر آن حضرت ظاهر باشد و جلال و جبروتی برای آن مقدّر بود، خداوند همان جلال و جبروت را به قبر مطهّر حضرت معصومه داده است. مرحوم آیت‌الله سیدمحمود مرعشی نجفی هنگامی که از خواب برخاست تصمیم گرفت که رخت سفر ببندد و به قصد زیارت حضرت معصومه  سلام الله علیها رهسپار ایران شود.[۸]

مزار دختر موسی علیه السلام  ز بس فشاند نور            به جلوه عرصه قم گشته رشک وادی طور

تبارک الله از این صحن و بارگاه و حرم                  که میزند ز صفا طعنه بر بهشت قُصور

چه سالها که به عزم زیارت از هر سوی                  کنند روی بدین کوی در سنین و شهور

زخاندان ولایت در این مکان گنجی است             که نفس شاه ولایت بود وِرا گنجور

ز دودمان کریمان کریمه ای اینجاست                  که لحظه لحظه کرامت از او رسد بظهور

به عزم طوس سفر کرد و شد به قم مدفون              ولیک بادلی از حسرت رضا علیه السلام مهجور

در آرزوی برادر چون شمع سوخت ولی                دریغ و درد که نائل نشد به درک حضور

مزار حضرت صدیقه در مدینه اگر                         برای مصلحت از دیده ها بود مستور

مزار دختر او را به قم زیارت کن                            که هست بی سخن ایجاد هر دو از یک نور [۹]

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] ناسخ التواریخ، ج ٣، ص ۶٨- ریاحین الشریعه ج ۵ ص ۳۵

[۲] عیون أخبار الرضا علیه السلام  ,  جلد۲  ,  صفحه۲۶۰

[۳] ثواب الاعمال و عقاب الاعمالجلد ۱، صفحه ۱۸۶

[۴] بحارالانوار ج ۲۶ ص ۲۶۹

[۵] بحارالأنوار، ج۹۹، ص ۲۶۶

[۶] بحار الأنوار، ج‏۵۷، ص: ۲۱۷-۲۱۶

[۷] کشف اللئالی صالح بن عرندس حلی {حضرت معصومه فاطمه دوم  مرحوم محمدی اشتهاردی ره ص ۱۶۵

[۸] گنجینه آثار قم، فیض، ج ۱، ص ۳۹۲- ۳۹۱ /  معارف تبلیغ، دفتر اول: اهل بیت «ع»، ص: ۷۷ / ماهنامه کوثر، سال اول، شماره ۱۲، ص ۱۰

[۹] صغیر اصفهانی ره

بازدیدها: ۲۱

نوشته بمناسبت سالروز وفات حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

قال الله الحکیم : {وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَهً لِلْعَالَمِینَ}[۱]

سالروز خجسته میلاد خاتم الانبیاء حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و ولادت با سعادت امام صادق سلام الله علیه را به حضرت بقیه الله امام العصر ارواحناء فداء و مسلمانان عالم تبریک و تهنیت عرض می کنیم

خداوند متعال در قرآن مجید می فرماید: {وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَهً لِلْعَالَمِینَ} ما تو (پیامبر ) را نفرستادیم مگر رحمت برای جهانیان .

آیه شریفه از موارد قصر موصوف بر صفت است؛ با توجه به اینکه رحمت مصدر است و نکره که بر تعظیم دلالت دارد و دلالت الف و لام بر استغراق و عمومیت  و شمول معنی عالم همه موجودات (یا ذوی العقول را) معنی عالَم؛ معنی چنین میشود که وجود پیامبر صلی الله علیه و اله برای موجودات زنده (یا ذوی العقول مانند جن و انس سیاه و سفید مؤمن و کافر ) رحمت است.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در زمانی مبعوث به رسالت شد که  انسانها در جهل ، نادانی ، ظلم ، ستم و قتل و غارت می‌سوختند و فاصله طبقاتی در بین مردم بیداد می کرد هر چه را ارباب و مولی می گفت و اراده میکرد قانون  بود و مردم باید تابع او باشند و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از طرف خداوند آمد و فرمود:{إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ}[۲] و فرمود: {لا‌ فَضْلَ‌ لِلْعَرَبی‌ ‌عَلی‌ الْاَعَجَمی وَ ‌لا‌ الاَحَمَرَ ‌عَلی‌ الاَسْوَدِ الا بِالتَّقوی‌ }[۳]؛امتیاز را به تقوی خداشناسی و خدا ترسی و دوری از گناه ) دادند .

                           امتیازات نسب را پاک سوخت        آتش او این خس و خاشاک سوخت

                          مست چشم ساقی بطحاستیم          در جهان مثل می و میناستیم

                          امر حق را حجت و دعوا یکیست    خیمه های ما جدا دلها یکیست

                         از حجاز و چین و ایرانیم ما              شبنم یک صبح خندانیم ما[۴]

و سلمان را از  ایران و صهیب را از روم و بلال را از حبشه به اسلام جذب فرمودند و آنان را بخاطر تقوی امتیاز دادند؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم ‌رحمت بود که در فتح مکّه با آنکه عمویش عباس بن عبدالمطلب صدائی رسا و صورتی زیبا و قامتی رشید داشت اما بلال حبشی سیاه چهره را که در زبانش لکنت داشت و شین را سین تلفظ می کرد برای اذان بر بام کعبه فرستادند و فرمودند (سین بلال عند الله شین ) [۵].

و در هجرت به مدینه با اینکه ثروتمندان به استقبالش آمدند به خانه أَبِی أَیُّوبَ اَلْأَنْصَارِیِّ که فقیرترین مردم بود رفت (وَ لَمْ یَکُنْ فِی اَلْمَدِینَهِ أَفْقَرُ مِنْهُ) [۶]

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم رحمت است در دین و دنیا حتی برای کفار و مشرکین؛ اما رحمت در دین زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با داشتن سلاح اخلاق مردم جاهل را به آموزش ها و  احکام الهی دعوت نمودند

اما رحمت در دنیا زیرا بسبب وجود پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از ذلت جنگ و قتل و خونریزی و غارت نجات پیدا کردند و کفار به برکت وجود پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از نابودی و غرق شدن و مسخ شدن و انواع بلاهائی که بر قوم عاد و ثمود و قوم لوط و موسی علیهم السلام نازل شد در امان بودند قال الله الحکیم : { وَمَا کَانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِیهِمْ } [۷]تا تو در میان آنها هستی خدا آنان را عذاب نمیکند؛ { وَمَا کَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ} [۸]و تا آنان طلب آمرزش می کنند خدا عذاب کننده آنان نیست

در جنگ اُحد که صورت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مجروح شد و خون از آن جاری شد برخی از صحابه عرض کردند یا رسول الله لو دعوت علیهم ای پیامبر ایکاش بر دشمنان (برکفار ) نفرین می کردی ( قال إنّی لَم اُبعَثْ لَعّانا ، و إنّما بُعِثتُ رَحمَهً)[۹]  فرمود بعنوان  رحمت برای مردم مبعوث به رسالت شدم ونه بعنوان لعن و نفرین و لذا پیامبرگرامی اسلام بر کفار نفرین نفرمودند.

در سوره سباء آمده است :{ وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا کَافَّهً لِلنَّاسِ بَشِیرًا وَنَذِیرًا وَلَٰکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ}[۱۰] و ما تو را جز برای اینکه عموم بشر را (به رحمت خدا) بشارت دهی و (از عذابش) بترسانی نفرستادیم، و لیکن اکثر مردم (از این حقیقت) آگاه نیستند.

ممکن است سؤال شود که چگونه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم برای کفار و مشرکین رحمت است ؟

جواب: همچون چشمه  آبی که از دل کوه جاری شود و برخی از آن آب استفاده نکنند؛ یا بیمارستانی مجهز که برای بیماران تهیه شده و برخی از بیماران به آن بیمارستان مراجعه نکنند؛ بنابرین نقص از فاعلیت فاعل در ناحیه مقتضی نیست بلکه از ناحیه قابلیت قابل است که مانع پذیرش رحمت الهی میشود .

کفار که میدانستند حق با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم است مع ذلک زیر بار نمی رفتند خود از پذیرش رحمت الهی مانع شدند وگرنه  در ناحیه اقتضاء مقتضی تام است (وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَیْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ) [۱۱]

اخیرا در فرانسه (همچون دانمارک ) با کاریکاتورهای توهین آمیز و کلمات زشت نسبت به ساحت مقدس پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم خیال کرده میتواند محبت آنحضرت را از قلوب  میلیونها مسلمین و آزاده خارج نمایند؛ از طرفی مع الاسف رئیس جمهور فرانسه به بهانه آزادی بیان از اهانت به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم حمایت نموده !!

آیا این است معنی آزادی بیان که به پیامبر رحمتی که حتی به دشمنان در جنگ احد که صورت مبارکش را مجروح کرده بودند نفرین نفرمودند؛ و فرمود من پیامبر رحمت هستم نه پیامبر لعن و نفرین؛ اهانت شود ؟

{یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ} [۱۲]{قَد بَدَتِ البَغضاءُ مِن أَفواهِهِم وَما تُخفی صُدورُهُم أَکبَرُ} [۱۳]{إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْدًا  وَأَکِیدُ کَیْدًا فَمَهِّلِ الْکَافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْدًا}[۱۴]

کی شود خورشید از پف منطمس    کی شود دریا ز پوز سگ نجس

دشمن بداند با این حرکت های جاهلانه  و دور از منطق که احساسات میلیونها انسان های آزاده و مسلمان را بر ضد خود تحریک می کند نمیتواند محبت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و عترت طاهرین آنحضرت را از قلوب مسلمانان جهان خارج سازد؛  .

وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

۱۴ / ربیع الاول / ۱۴۴۲ برابر ۱۰ آبان ماه ۱۳۹۹

[۱] سوره مبارکه انبیاء آیه ۱۰۷

[۲] سوره مبارکه حجرات آیه ۱۳

[۳] مستدرک الوسائل ج ۱۲ ص ۸۹ ح ۹۸

[۴] اقبال لاهوری

[۵] منتهی الآمال، محدث قمی ص۲۹۲.

[۶] الحیاه ج ۲ ص ۵۶ / المناقب  ,  ج۱  ,  ص۱۳۳

[۷] سوره مبارکه انفال آیه ۳۳

[۸] سوره مبارکه انفال آیه ۳۳

[۹] کنز العمّال : ۸۱۷۶

[۱۰] سوره مبارکه سباء

[۱۱] سوره مبارکه نمل آیه ۱۴

[۱۲] سوره مبارکه صف آیه ۸

[۱۳] سوره مبارکه آل عمران آیه ۱۸

[۱۴] سوره مبارکه طارق آیات ۱۵-۱۷

بازدیدها: ۶۳

نوشته خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

موضوع : قیامت

این درس اخلاق در سالهای ۱۳۹۲ توسط استاد معظم بیان شده

بسم الله الرحمن الرحیم

عن علی بن الحسین سلام الله علیه :

«إذا کانَ یَومُ القِیامَهِ جَمَعَ اللّه ُ تبارَکَ و تعالَى الأوَّلینَ و الآخِرینَ فی صَعیدٍ واحِدٍ ، ثُمّ یُنادِی مُنادٍ : أینَ أهلُ الفَضلِ ؟ قالَ : فَیَقومُ عُنُقٌ مِن الناسِ ، فَتَلقّاهُم المَلائکهُ فیَقولونَ : و ما کانَ فَضلُکُم ؟ فیَقولونَ : کنّا نَصِلُ مَن قَطَعَنا ، و نُعطِی مَن حَرَمَنا ، و نَعفُو عَمَّن ظَلَمَنا ، فیقالُ لَهُم : صَدَقتُم، ادخُلُوا الجَنَّهَ ».[۱]

امام زین العابدین سلام الله علیه : چون روز قیامت شود خداوند تبارک و تعالى همه مردم را، از اولین نفر تا آخرین نفر، در یک صحرا جمع کند، آن گاه آواز دهنده اى جار زند: کجایند اهل فضیلت؟ پس گروهى از مردم برخیزند. فرشتگان به استقبال آنان روند و گویند: فضل شما چه بوده است؟ گویند: ما با کسى که از ما مى برید پیوند برقرار مى کردیم و به آن که ما را محروم مى کرد عطا مى کردیم و از کسى که به ما ستم مى کرد گذشت مى کردیم. پس به آنان گفته شود: راست گفتید، وارد بهشت شوید.

نکوهش قطع رابطه با خویشان در قرآن‏

{الّذین یَنْقُضونَ عَهْدَاللّهِ مِنْ بَعْدِ میثاقِهِ و یَقْطَعونَ ما أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَنْ یّوصَلَ و یُفْسِدونَ فِى الارْضِ اؤلئکَ هُمُ الخاسِرونَ} [۲] (فاسقان آنها هستند که) پیمان خدا را پس از آنکه محکم ساختند، مى‏‌شکنند و پیوندهایى را که خدا دستور داده برقرار سازند، قطع مى‏نمایند و در جهان فساد مى‏کنند اینها زیانکارانند».

{ فَهَلْ عَسَیْتُم اِنْ تَوَلَّیْتُم أنْ تُفْسِدوا فِى الارضِ و تُقَطِّعوا أرْحامَکُم}[۳] اگر (از این دستورها) رویگردان شوید، جز این انتظار مى‏‌رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندى کنید؟! و در آیه ای دیگر با تعبیر {اولئک لَهُمُ اللَّعْنَه}[۴]: «آنها از رحمت خدا بدورند» آمده است. همچنین در آیه ای دیگر در قرآن کریم می فرماید {اولئک هم الخاسرون}[۵] گفته شده است.

امیرالمؤمنین سلام الله علیه مى‏‌فرماید: «إذا قطعوا الارحام، جعلت الاموال فى ایدى الاشرار»[۶] اگر مردم صله ارحام و نیکى به بستگان را قطع نمایند، ثروت و دارایى آنها به دست افراد شرور و ستمکار مى‌‏افتد».

عَنْ أَبِی حَمْزَهَ اَلثُّمَالِیِّ قَالَ قَالَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ سلام الله علیه فِی خُطْبَتِهِ: «أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ اَلذُّنُوبِ اَلَّتِی تُعَجِّلُ اَلْفَنَاءَ فَقَامَ إِلَیْهِ عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ اَلْکَوَّاءِ اَلْیَشْکُرِیُّ فَقَالَ یَا أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ أَ وَ تَکُونُ ذُنُوبٌ تُعَجِّلُ اَلْفَنَاءَ فَقَالَ نَعَمْ وَیْلَکَ قَطِیعَهُ اَلرَّحِمِ إِنَّ أَهْلَ اَلْبَیْتِ لَیَجْتَمِعُونَ وَ یَتَوَاسَوْنَ وَ هُمْ فَجَرَهٌ فَیَرْزُقُهُمُ اَللَّهُ وَ إِنَّ أَهْلَ اَلْبَیْتِ لَیَتَفَرَّقُونَ وَ یَقْطَعُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً فَیَحْرِمُهُمُ اَللَّهُ وَ هُمْ أَتْقِیَاءُ» .[۷] ابو حمزۀ ثمالى گوید: امیر المؤمنین علیه السلام در خطبۀ فرمود: پناه میبرم بخدا از گناهانى که در نابودى (گنه‌کار) شتاب کنند، عبد اللّٰه بن کواء یشکرى برخاست و گفت: اى امیر مؤمنان مگر گناهانى هم هست که در نابودى شتاب کنند؟ فرمود: آرى واى بر تو آن قطع رحم است، هر آینه (چه بسا) خاندانى هستند که گرد هم آیند و یارى هم کنند و با اینکه از حق دورند خداوند بآنها روزى دهد، و (چه بسا) خاندانى که از هم جدا شوند و از همدیگر ببرند پس خدا آنها را محروم (از روزى) کند با اینکه پرهیزگارند.

همچنین در حدیثى دیگر از امام صادق‏ سلام الله علیه مى‏‌خوانیم که مى‏‌فرماید:« اِتّقوا الحالقهَ فاِنَّها تمیتُ الرِّجالَ، قلتُ: و ما الحالِقَهُ؟ قال: قطیعَهُ الرَّحمِ».[۸] شخصى میگوید خدمت امام صادق بودم که ایشان فرمودند: «از حالقه بترسید، چراکه باعث مرگ و انقراض مردم می‌شود. عرض کردم حالقه چیست؟ فرمودند: «قطع رحم».

یاری کردن به مال و کمک کردن با زبان و دست و پا و پرهیز از رنجش و آزار خویشان و مواردی این گونه، از مصداق های صله رحم هستند. البته خودداری از آزار و اذیت خویشاوندان، بهترین نوع صله رحم معرفی شده است. در روایتی، امام صادق سلام الله علیه فرمود: «صله رحم کن، اگرچه به شربت آبی باشد و بهترین صله رحم، خودداری از آزار خویشان است».

بنابر این صله رحم، تنها به رفت وآمد و دیدار نیست، همان گونه که قطع رحم، به ترک آمدوشد نیست.

امیرالمؤمنین سلام الله علیه  می‌فرماید: «العفو تاج المکارم»[۹]، یعنی اگر کسی دارای مکارم و صفات خوبی است، این عفو و گذشت، تاج و رأس آن‌هاست! همان‌طور که می‌دانید تاج، از طرفی زینت است، از طرفی هم مشهود و نشانه است.

امیرالمؤمنین سلام الله علیه فرمودند: بدی‌ها را با نیکی پاداش دهید و از خطاهای دیگران درگذرید، مگر این که لطمه‌ای به دین وارد شده و موجب وهن و ضعف سلطه‌ی اسلام گردد، «جَازِ بِالْحَسَنَهِ وَ تَجَاوَزْ عَنِ السَّیِّئَه، مَا لَمْ یَکُنْ ثَلْماً فِی الدِّینِ أَوْ وَهْناً فِی سُلْطَانِ الْإِسْلَامِ».[۱۰]

کسی به من ظلم کرده و بیجا هم ظلم کرده، از او بگذرم. خدای ناکرده همسرم، همسایه‌ام، پدرم، مادرم، رفیقم و … به من ظلم کرده، باید عفو کنم. حالا کسی بگوید: این به من ظلم کرده و من نمی‌گذرم، باید گفت: اتّفاقاً عفو در همین موارد است و إلّا عفو در برابر کسی که ظلم نکرده باشد که معنی نمی‌دهد.

یا اگر کسی غیبتی از من کرده و یا به من تهمت زده، او را ببخشم. چون در باب غیبت هم بیان می‌کنند: اگر کسی گفت: ما غیبت شما را کردیم، ما را ببخشید، نباید بگویید: حالا چه گفتید؟ آن فرد آمده که حلالیّت بطلبد، شما هم حلال کنید و دیگر پیگیری نکنید؛ چون خودش هم می‌داند حرف بدی است، حالا ما نباید بخواهیم که او تکرار کند.

وجود مقدّس امیرالمؤمنین سلام الله علیه  فرمود: می‌خواهید بگویم بدترین مردم چه کسانی هستند؟ «شَرُّ النَّاسِ‏ مَنْ لَا یَعْفُو عَنِ الزَّلَّهِ وَ لَا یَسْتُرُ الْعَوْرَه»[۱۱]، بدترین مردم، کسی است که خطای دیگران را نبخشد و عیب دیگران را نپوشاند

مکارم اخلاق چیست؟

امام صادقm به یکی از صحابه خودشان فرمودند: «أ لا احدثک بمکارم الاخلاق»[۱۲]، می‌خواهی به تو بگویم که مکارم اخلاق چیست؟ «الصفح عن الناس مُواساهُ الرَّجُلِ اَخاهُ فی مالِهِ وَ ذِکْرُ اللّه ِ کَثیرا».

1. گذشت از مردم

۲. کمک مالی به برادر دینی

۳. یاد خدا بودن

در تحف العقول از وجود مقدّس امام صادقm  روایتی بیان شده که حضرت فرمودند: «ثَلَاثٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ کَانَ‏ سَیِّداً»،[۱۳] سه چیز است که در هر کس باشد، او آقا و سرور است:

۱.    «کَظْمُ الْغَیْظِ»، کسی که خشمش را فرو ببرد. البته همان‌طور که بیان کردم منظور در امور فردی است. یعنی همان « وَالْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ »[۱۴] که قرآن می‌فرماید.

۲ «وَ الْعَفْوُ عَنِ الْمُسِی‏ءِ» عفو و گذشت از کسی که بدکردار است که همان « وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ  » [۱۵]قرآن است. بعضی‌ها ذاتاً مریض و بدکردار هستند. شما از او می‌گذرید، دو مرتبه همان کار را انجام می‌دهند. به کسی مهربانی می‌کنی، باز هم می‌رود پشت سر تو صفحه می‌گذارد و بعضی‌ها این‌گونه هستند و مریض هستند، این سیّئه در وجودشان هست و کاری نمی‌شود کرد. حضرت می‌فرمایند: اگر می‌خواهی سیّد و سرور باشی، باید از او هم بگذری.

۳. «وَ الصِّلَهُ بِالنَّفْسِ وَ الْمَال»، کمک با جان و مال. اگر یک جایی نیاز بود، جلو بروی.

در نهج‌الفصاحه هست که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله  فرمودند: «تعافوا یسقط الضّغائن بینکم»،[۱۶] از یکدیگر بگذرید تا کینه‌ها میان شما از بین برود.

البته در مورد کینه، بحث مفصّلی لازم است به یک مورد را بیان می‌کنیم که فرمودند: اگر کسی کینه داشته باشد، از رحمت خدا دور است. حالا اگر در جامعه‌ای کینه زیاد شود، نه تنها از رحمت خدا دور می‌شوند، فقر بر آن‌ها وارد می‌شود لذا می‌فرمایند: بگذرید تا کینه به وجود نیاید، چون اگر نگذرید، کینه می‌شود.

تحقیق و تدوین علی منصوری اراکی

[۱] اصول کافی ج ۲ ص ۱۰۸ – بحارالانوار ج ۶۸ ص ۴۰۰٫

۲سوره مبارکه بقره  آیه ۲۷

[۳] سوره مبارکه محمد j آیه ۲۲

[۴] سوره  مبارکه رعد، آیه ۲۵

[۵]  سوره مبارکه بقره آیه ۲۷

[۶] اصول الکافی ج ۲ص ۳۴۸

[۷] اصول کافی  ,  ج۲  ,  ص۳۴۷

[۸] همان

[۹] غرر الحکم ۵۲۰ .

[۱۰] عیون الحکم و المواعظ  ,  ج۱  ,  ص۲۲۳

[۱۱] غررالحکم، ج۴، ص۱۷۵، ح ۵۷۳۵

[۱۲] معانى الأخبار، ص ۱۹۱، ح ۲

[۱۳] تحف العقول، ص ۳۱۷

[۱۴] سوره مبارکه آل عمران آیه ۱۳۴

[۱۵] همان

[۱۶] نهج الفصاحه ص۳۸۵ ،ح۱۱۵۵

بازدیدها: ۳۷

نوشته قیامت و اهل فضیلت اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

موضوع : مکارم الاخلاق

تاریخ : این درس اخلاق در سالهای ۱۳۹۵ توسط استاد معظم بیان شده

و توسط حجت الاسلام علی منصوری اراکی تدوین گردیده

بسم الله الرحمن الرحیم

امام حسن مجتبی سلام الله علیه :

مَکارِمُ الأَخْلاقِ عَشَرَهٌ: صِدْقُ اللِّسانِ وَ صِدْقُ الیَأْسِ و إِعْطاءُ السائِلِ و حُسنُ الْخُلقِ وَ الْمُکافاهُ بِالصَنائِعِ وَ صِلَهُ الرَحِمِ وَالتَّذَمُّمُ عَلَى الْجارِ وَ مَعْرِفَهُ الْحَقِّ لِلصّاحِبِ، وَ قِرَى الضَّیْفِ وَ رَأْسُهُنَّ الْحَیاءُ؛

امام حسن سلام الله علیه فرمودند: مکارم اخلاق ده چیز است: ۱٫ راستگوئى ۲٫ نومیدى راستین از غیر خدا ۳٫ بخشش به نیازمندان ۴٫ خوش خلقى ۵٫ پاداش در برابر خدمات دیگران ۶٫ پیوند و رفت و آمد با خویشاوندان ۷٫ حمایت از همسایه ۸٫ توجّه به حقوق دوستان ۹٫ مهمان نوازى ۱۰٫ و مهمترین اینها شرم و حیاء است.

راست گویی، واجب و از خصلت‌های برجسته مؤمنان است که در آیات {الصَّابِرِینَ وَالصَّادِقِینَ وَالْقَانِتِینَ وَالْمُنْفِقِینَ وَالْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحَار}[۱] و روایات فراوانی بر آن تاکید شده است.[۲]

رسول اکرم ص می‌فرماید: «الصّدْقُ مُبارَک وَ الکِذْبُ مَشْؤُومٌ؛[۳] راستی، مبارک و دروغ نامیمون است.

امیر مؤمنان سلام الله علیه می‌فرماید: «اَلصدقُ اقوی دَعائِمِ الایمانِ؛ [۴] راستی قوی‌ترین رکن ایمان است.» «شَیْئانِ هُما مِلاکُ الدّین؛ الصِّدْقُ وَ الْیَقینُ؛ [۵] دو چیز ملاک دین است؛ راستی و یقین.» «اِذا اَحَبَّ اللهُ عَبْداً الهَمَهُ الصِّدقَ؛ [۶]

امام صادق سلام الله علیه به این حقیقت تصریح کرده می‌فرماید: «لاتَنْظُروُا الی طُولِ رُکُوعِ الرَّجُلِ وَ سجودِهِ، فَاِنَّ ذلِکَ شَئءٌ قَدِ اعْتادَهُ وَ لَو تَرَکَهُ استَوحَشَ لِذلِکَ ولکِنَ انْظُرُوا الی صدقِ حدیثهِ وَ اَداءِ اَمانَتهِ؛[۷]  (برای شناخت تدین افراد) به طولانی شدن رکوع و سجده او نگاه نکنید چرا که به آن عادت کرده و اگر ترکش کند، وحشت‌زده می‌شود، لیکن به راست‌گویی و امانت‌داری او توجه کنید.»

علی سلام الله علیه فرمود: «اَرْبَعٌ مَنْ اُعطِیهُنَّ فَقَدْ اُعطیَ خَیْرَ الدُّنیا و الاخرِهِ، صِدْقُ حَدیثٍ وَ اَداءُ اَمانَهٍ وَ عِفَّهُ بَطْنٍ وَ حُسْنُ خلقٍ»؛ [۸] چهار چیز است، که به هر کس بخشیده شده باشد، به تحقیق خیر دنیا و آخرت به او بخشیده شده است: راست‌گویی، ادا کردن امانت، نگهداری شکم (از حرام و مشتبه) و خوش اخلاقی.

پیامبر اکرم ص فرمود: «ثَلاثٌ یَقْبَحُ فیهنَّ الصِّدقُ: النَّمیمهُ و اِخبارُکَ الرَّجُلَ عَنْ اَهْلِهِ بِما یَکْرَهُهُ، و تَکذیبُکَ الرَّجُلَ عَنِ الْخَبرِ؛ [۹] راست‌گویی در سه چیز ناپسند است: سخن‌چینی، سخن گفتن با مرد درباره همسرش به چیزی که او را ناخوش آید. تکذیب خبری که شخص می‌دهد.»

ناامیدی

یعقوب ع  که فرزندش، یوسف ع  دور و ناپدید شده، به طوری که همگان فکر می‌کردند از بین رفته، با نور ایمان و امید، فرزندانش را در جستجوی یوسف فرستاد و گفت: «و لا تَیأَسُوا مِن رَوحِ الله إنّه لا یَیأَس مِن رَوحِ اللهِ الّا القَومُ الکافِرونَ»[۱۰] از رحمت خداوند مایوس نباشید. همانا جز کافران، [کسی] از رحمت خداوند نومید نیست.

ابراهیم خلیل الرحمن ع هم فرمود: «و مَن یَقنُط مِن رَحمَه رَبّه الّا الضّالُّونَ» [۱۱] چه کسی جز گمراهان، از رحمت پروردگارش نومید می‌شود؟

انسان منهای ایمان در مقابل نقمت خود را می‌بازد همانطور که در مقابل نعمت سرکشی می‌کند؛«و إذا أنعَمنا علی الإنسانِ أعرَضَ و نَأی بجانبه و إذا مَسّه الشّرُ کانَ یَئوساً» [۱۲]چون به انسان نعمت دادیم [از ما] روی گرداند و خویش را [از ما] دور کند و چون شری به او رسد بسیار مأیوس است

همچون امور دنیا، نسبت به آخرت هم نباید مأیوس از رحمت الله بود. فرد با ایمان با دلی شاد و خرم چشم به قول خداوند دارد: «قُل یا عِبادیَ الّذینَ أسرَفُوا علی أنفُسِهم لا تَقنَطُوا مِن رَحمَهِ اللهِ إنّ اللهَ یَغفِرُ الذُّنوبَ جَمیعاً»[۱۳] امیرالمؤمنین می‌فرماید: «الفَقیهُ کُلُّ الفَقیهِ مَن لَم یُقَنّطِ النّاسَ مِن رَحمَهِ اللهِ و لَم یُؤیِسهُم مِن رَوحِ اللهِ و لَم یُؤمِنهُم مِن مَکرِ اللهِ.»[۱۴] فقیه تمام عیار،کسی است که مردم را از رحمت الهی، نومید و از تدبیر خداوند، ایمن نسازد.

جبرئیل به رسول اکرم ص  عرض کرد: «و اعلَم أنّ شَرَفَ الرَّجُلِ قیامُه بِاللّیلِ و عِزّه إستِغناؤُه عَن النّاسِ.[۱۵]

{مَثَلُ الَّذینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّهٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فی‏ کُلِّ سُنْبُلَهٍ مِائَهُ حَبَّهٍ وَ اللَّهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیمٌ}[۱۶]کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می‌کنند همانند بذری هستند که هفت خوشه برویاند که در هر خوشه، یکصد دانه باشد و خداوند آن را برای هر کس بخواهد (و شایستگی داشته باشد) دو یا چند برابر می‌کند و خدا (از نظر قدرت و رحمت) وسیع و (به همه چیز) داناست.

شرط تضمین سود انفاق چیست؟

خداوند برای این که انفاق را قبول کند و در قبال آن سود بدهد شرط گذاشته است که بخشش مال بدون منت باشد می‌فرماید: «الَّذینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ ثُمَّ لا یُتْبِعُونَ ما أَنْفَقُوا مَنًّا وَ لا أَذیً لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ»[۱۷]«کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می‌کنند سپس به دنبال انفاقی که کرده اند منت نمی‌گذارند و آزاری نمی‌رسانند، پاداش آنها نزد پروردگارشان (محفوظ) است و نه ترسی دارند و نه غمگین می‌شوند.»  خداوند تاکید فراوانی دارد که به دنبال انفاق خود هیچ منتی بر فرد نیازمند نگذاریم. می‌فرماید:«قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَهٌ خَیْرٌ مِنْ صَدَقَهٍ یَتْبَعُها أَذیً وَ اللَّهُ غَنِیٌّ حَلیمٌ»[۱۸]«گفتار پسندیده (در برابر نیازمندان) و عفو (و گذشت از خشونتهای آنها) از بخششی که آزاری به دنبال آن باشد بهتر است و خداوند، بی نیاز و بردبار است.»بنابراین اگر نیازمندی را با زبان خوش رد کنید یا برای او طلب مغفرت کنید بهتر از آن است که صدقه ای به او بدهید و سپس او را آزار دهید.

پولشویی در انفاق ممنوع

باید از مالی انفاق نمود که حلال باشد: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَیِّباتِ ما کَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنا لَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ لا تَیَمَّمُوا الْخَبیثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ بِآخِذیهِ إِلاَّ أَنْ تُغْمِضُوا فیهِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ حَمیدٌ»[۱۹]

«ای کسانی که ایمان آورده اید! از قسمتهای پاکیزه اموالی که (از طریق تجارت) به دست آورده اید و از آنچه از زمین برای شما خارج ساخته ایم (از منابع و معادن و درختان و گیاهان) انفاق کنید و برای انفاق به سراغ قسمت های ناپاک نروید در حالی که خود شما (به هنگام پذیرش اموال) حاضر نیستید آنها را بپذیرید مگر از روی اغماض و کراهت، و بدانید خداوند، بی نیاز و شایسته ستایش است.»

علنی اما بدون منت انفاق کنید

ضمن این که در انفاق پنهانی آبروی فرد نیازمند حفظ می‌شود و احساس ذلت و خفت نمی‌کند. در آیه ۲۷۱ سوره بقره به این نکته اشاره شده است {إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِیَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ یُکَفِّرُ عَنْکُمْ مِنْ سَیِّئاتِکُمْ وَ اللَّهُ ِما تَعْمَلُونَ َبیرٌ}[۲۰]

اگر صدقه ها (ی مستحبی) را آشکار سازید کاری نیکوست و اگر آنها را پنهان دارید و به فقرا بدهید آن برای شما بهتر است و (خداوند) از گناهانتان می‌زداید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است.»

حسن خلق

پیامبر اکرم ص نمونه کامل ملکه های نفسانی خیر و صاحب تمام فضیلت های انسانی بود و عظمت و تأیید این معنی وقتی آشکار می‌شود که بدانیم خداوند حکیم، پیامبرش را به داشتن خلق عظیم سفارش و مدح فرموده است: «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ؛ [۲۱]و تو دارای اخلاق بزرگ و برجسته ای هستی». «وَ قُولُوا لِلنّاسِ حُسْنًا؛[۲۲] با مردم به نیکی سخن بگویید».«وَ قُولُوا قَوْلاً سَدیدًا؛[۲۳] سخن استوار بگویید». «فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَیِّنًا لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشی؛[۲۴] با او به نرمی سخن گویید، شاید پند گیرد و بترسد». این آیه به ما می‌آموزد که برای نفوذ در دل دیگران، از چه راهی باید وارد شد و چگونه با افراد لجوج و لجام گسیخته ای چون فرعون، رفتاری هدف مند و ارشادی داشت.

پیامبر گرامی اسلام ص می فرماید: « حُسْنُ الْخُلْقِ یثْبِتُ الْمَوَدَّهَ » [۲۵]؛ « خُوش خویی، دوستی را پایدار می‌کند ».امام علی سلام الله علیه نیز خوش خلقی را سبب وسعت روزی می‌داند و می‌فرماید: « فی سَعَهِ الاَخْلاقِ کنُوزُ الاَرْزاقِ »[۲۶] ؛ « گنجینه های روزی در نرم خویی و گشاده رویی است ».

روزی، علی سلام الله علیه از سوی پیامبر ص  مأمور شد تا با سه نفر که برای کشتن ایشان هم پیمان شده بودند، پیکار کند. آن حضرت، یکی از آن سه نفر را کشت و دو نفر دیگر را اسیر کرد و خدمت پیامبر خدا j  آورد. پیامبر، اسلام را بر آن دو عرضه کرد و چون نپذیرفتند، فرمان اعدام آنان را به جرم توطئه صادر کرد. در این هنگام، جبرئیل بر رسول خدا j نازل شد و عرض کرد: خدای متعال می‌فرماید: یکی از این دو نفر را که مردی خوش خلق و سخاوتمند است، عفو کن. آنگاه پیامبر j از قتل او صرف نظر کرد. وقتی آن فرد دانست که به سبب داشتن این دو صفت نیکو، مورد عفو الهی قرار گرفته است، شهادتین گفت و اسلام آورد. رسول الله j درباره وی فرمود: «او از کسانی است که خوش خویی و سخاوتش، او را به سمت بهشت کشانید.[۲۷]گشاده رویی نه تنها آثار دنیوی، که فواید اخروی فراوانی به دنبال دارد. از آن جمله، می‌توان گفت: گشاده رویی موجب رسیدن به مراتب عالی معنوی می‌گردد. پیامبر اکرم ص می‌فرماید:اِنَّ الْعَبْدَ لَیبْلُغُ بِحُسْنِ خُلْقِهِ عَظیمَ دَرجاتِ الآخِرَهِ وَأَشْرَفَ الْمَنازِلِ وَاِنَّهُ ضَعیفُ الْعِبادَهِ».پیامبر رحمت ص خُوش خلقی را راهی به بهشت میداند:اَکثَرُ ما تَلِجُ بِهِ اُمَّتی الجَنَّهَ تَقْوَی اللهِ وَحُسْنُ الخُلْقِ.[۲۸] بیشترین امتیازی که امت من به سبب داشتن آن به بهشت می‌روند، تقوای الهی و حسن خلق است.

امام علی سلام الله علیه در جنگ صفین شنید که عده ای از یارانش به مخالفان، بد می‌گویند و به آنان فحش می‌دهند، حضرت فرمود: «اِنّی اَکْرَهُ لَکُمْ اَنْ تَکُونُوا سَبّابینَ وَ بَلْ لَوْ وَصَفْتُمْ اَعْمالَهُمْ وَذَکَرْتُمْ حالَهُمْ کانَ أَصْوَبَ فِی الْقَوْلِ وَ أَبْلَغَ فی العُذْرِ». من برای شما نمی‌پسندم که دشنام گو باشید، بلکه اگر کارهای بد آنان را وصف کنید و مواضع شان را یادآور شوید، هم سخن تان استوارتر است و هم عذرتان پذیرفته تر.

رفت و آمد با خویشان

در قرآن کریم می‌خوانیم: « وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلَیْکُمْ رَقِیباً»؛[۲۹] و از خدایی بپرهیزید که هنگامی چیزی از یکدیگر می‌خواهید، نام او را می‌برید (و نیز) از (قطع رابطه با) خویشاوندان خود بپرهیزید، زیرا خداوند مراقب شماست. «إِنَّ اللهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْاحْسَانِ وَ إِیتَاء ذِى الْقُرْبىَ»‏[۳۰] به راستى خدا به عدالت و احسان و بخشش به خویشاوندان فرمان مى‏دهد.

شخصی از امام صادق سلام الله علیه سوال کرد: بستگانم بر غیر دین من هستند. آیا باز برایشان حقی بر عهده من است؟ حضرت فرمود:‌ بلی، ‌حق رحم به هیچ چیز ساقط نمی‌شود. اگر بستگانت بر دین تو بودند، دو حق بر تو داشتند: حق رحم وحق اسلام.[۳۱]

از طرفی باید توجه داشته باشیم که منظور از صله رحم فقط رفت و آمد نیست، بلکه با احوالپرسی و ارسال پیام یا تماس تلفنی هم محقق می‌شود. و در نظر داشته باشیم مهمانی هایی که باعث ایجاد مفسده و مزاحمت بر افراد می‌شود مردود شناخته می‌شود.

قال امیرالمؤمنین سلام الله علیه :«و اکرم عشیرتک فانهم جناحک الذی به تطیر و اصلک الذی الیه تصیر و یدک الذی بها تصول» .[۳۲]امام علیسلام الله علیه فرمود:خویشاوندانت را گرامی بدار، چون آنها بال تو هستند که توسط آنها پرواز می‌کنی و ریشه تو هستند که به آن بر می‌گردی و دست تو هستند که بواسطه او دفاع می‌کنی.

عن روات قال: سمعت رسول الله ص یقول:«ان صله الرحم مثراه فی المال و محبه فی الاهل و منسأه فی الاجل»[۳۳].روات می‌گوید: از پیامبر شنیدم که می‌فرمود: صله رحم موجب ازدیاد مال و محبوبیت در میان خویشاوندان و تأخیر در مرگ می‌شود.

محمد بن فضیل از حضرت رضاسلام الله علیه از پدرانش از حسین بن علی سلام الله علیه روایت کرده که:مردی خدمت حضرت رسول ص  عرض کرد، عملی به من تعلیم فرما که بین او و بهشت فاصله نباشد. حضرت رسولj  فرمود: هرگز غضب نکن، و از مردم چیزی طلب منما، برای مردم بپسند آنچه را برای خود میپسندی.گفت” یا رسول الله بیش از این مرا موعظه فرما.

حضرت رسول ص فرمود”  : هرگاه نماز عصر را خواندی هفتاد مرتبه استغفار کن، این عمل موجب میگردد گناه هفتاد و هفت سال تو آمرزیده گردد.گفت من هفتاد و هفت سال ندارم، فرمود: آن عمل را برای خود و پدرت انجام بده.بار دیگر عرض کرد: من و پدرم این اندازه عمر نداریم.حضرت رسول ص  فرمود: آن استغفار را برای خود و پدر و مادرت قرار بده.وی بار دیگر گفت: پدر و مادرم نیز این قدر عمر ندارند.پیغمبرj  فرمود: برای خود و پدر و مادر و خویشاوندانت حساب کن.

طائی از حضرت رضا سلام الله علیه روایت کرده که حضرت رسول ص فرمود:هر کس انجام یک عمل را برای من تضمین کند، من انجام چهار عمل را برای او ضمانت میکنم، با ارحام خود رفت و آمد کند تا خداوند او را دوست بدارد، و روزیش را زیاد کند، و عمرش را طولانی گرداند، و او را داخل بهشت نماید.

حمایت از همسایه

رسول اکرم ص :«إِن أَحبَبتُم أَن یُحِبَّکُمُ اللّه  وَرَسولُهُ فَأَدّوا إِذَا ائتُمِنتُم وَاصدُقوا إِذا حَدَّثتُم وَأَحسِنوا جِوارَ مَن جاوَرَکُم»[۳۴] اگر مى خواهید که خدا و پیغمبر شما را دوست بدارند وقتى امانتى به شما سپردند رد کنید و چون سخن گویید راست گویید و با همسایگان خود به نیکى رفتار نمایید.

امام على سلام الله علیه :«وَالجِوارُ أَربَعونَ دارا مِن أَربَعَهِ جَوانِبِها»؛[۳۵]تا چهل خانه از چهار طرف همسایه به شمار مى آیند.

امام على سلام الله علیه :«شیعَتُنَا المُتَباذِلونَ فى وِلایَتِنا، اَلمُتَحابّونَ فى مَوَدَّتِنا اَلمُتَزاوِرونَ فى اِحیاءِ اَمرِنا اَلَّذینَ اِن غَضِبوا لَم یَظلِموا وَ اِن رَضوا لَم یُسرِفوا، بَرَکَهٌ عَلى مَن جاوَروا سِلمٌ لِمَن خالَطوا»[۳۶]شیعیان ما کسانى اند که در راه ولایت ما بذل و بخشش مى کنند، در راه دوستى ما به یکدیگر محبت مى نمایند، در راه زنده نگه داشتن امر و مکتب ما به دیدار هم مى روند. چون خشمیگین شوند، ظلم نمى کنند و چون راضى شوند، زیاده روى نمى کنند، براى همسایگانشان مایه برکت  اند و نسبت به هم نشینان خود در صلح و آرامش اند.

امام صادق سلام الله علیه :«اَلمَکارِمُ عَشرٌ ، فَإنِ استَطَعتَ أن تَکونَ فیکَ فَلتَکُن… : صِدقُ الَبسِ ، وَصِدقُ اللِّسانِ ، وَأداءُ الأمانَهِ ، وَصِلَهُ الرَّحِمِ ، وَإقراءُ الضَّیفِ ، وَ إطعامُ السّائِلِ ، وَالمُکافاهُ عَلىَ الصَّنائعِ ، وَالتَّذَمُّمُ لِلجارِ ، وَالتَّذَمُّمُ لِلصّاحِبِ ، وَرَأسُهُنَّ الحَیاءُ»؛[۳۷]مکارم ده تاست : اگر مى توانى آنها را داشته باش … : استقامت در سختى ها، راستگویى، امانتدارى، صله رحم، میهمان نوازى، اطعام نیازمند، جبران کردن نیکى ها، رعایت حق و حرمت همسایه، مراعات حق و حرمت رفیق و در رأس همه، حیا.

توجه به حقوق دوستان

امیر المؤمنین امام علی سلام الله علیه می‌فرماید:«لایکون الصدیق صدیقاً حتی یحفظ أخاه فی ثلاثٍ، فی نکبته، و غیبته، و وفاته».[۳۸]دوست، دوست نیست مگر آن که حقوق برادرش را در سه جایگاه نگهبان باشد: در روزگار گرفتاری، آن هنگام که حضور ندارد و پس از مرگ.

مهم‎ترین حقوق دوستان از منظر علی سلام الله علیه:

مواسات

مواسات یعنی یاری کردن برادران دینی با پرداخت کمک‎های مالی.براساس روایات، مواسات سبب بهتر شدن زندگی طبقات محروم، فراوانی روزی، ایجاد محبت و همبستگی دوستان می‎شود. از نظر علی ـ علیه السلام ـ مواسات یکی از حقوق برادری است.مواسات برادران دینی و یاری آنان در راه خداوند روزی انسان را زیاد می‎گرداند.[۳۹]

مردی از یونانیان مدت‎ها با امیر مؤمنان سلام الله علیه رفت و آمد داشت و درباره اسلام تحقیق می‎کرد. وقتی مطالعاتش به پایان رسید و حقانیت اسلام بر او ثابت گشت، به دست آن حضرت مسلمان شد. علی سلام الله علیه وظایف آینده آن مرد را به او گوشزد کرد و فرمود: به تو توصیه می‎کنم که با برادران دینی‎ات که پیروان پیغمبر اسلام و من باشند، مواسات کنی و از ثروتی که خداوند به تو ارزانی داشته به آنان کمک نمایی، احتیاجات آنان را برطرف سازی و ناراحتی‎های آن‎ها را دفع کنی.[۴۰]

وفاداری

رسول خدا ص  پایبندی به دوستی‎های دیرین را می‎ستود و مردم را بدان فرا می‎خواند. روزی پیرزنی نزدش آمد و با احترام بسیار با وی رو به رو شد. اصحاب علّت احترام و هویت زن را پرسیدند. حضرت فرمود:این زن در زمان خدیجه نزد ما می‎آمد و دین مقدس به ما دستور می‎دهد که دوستان را پیوسته اکرام کنیم.[۴۱]

لغزش دنیوی

همه علمای اخلاق معتقدند، اگر شخصی درباره دوستش گرفتار اشتباه شد، باید مورد عفو قرار گیرد.  امام علی سلام الله علیه می‎فرماید:بر تو باد مردم داری، گرامی داشتن عالمان و گذشت کردن از لغزش‎های برادران که سرور اولین و آخرین تو را با این سخن ادب آموخته است، از آن که به تو ستم می‎کند، بگذر و با آن که از تو می‎گسلد، بپیوند و به آن که تو را از عطای خود محروم می‎کند، ببخش. لغزش دوستت را برای هنگام یورش دشمنت تحمل کن.[۴۲]

به زحمت نینداختن دوست

انسان نباید دوستش را به انجام کارهای دشوار و طاقت فرسا وادارد یا توقعات پرمشقت از او داشته باشد. باید در دوستی‎ها خدا را اراده کرد، تنها در پی بهره‎برداری معنوی بود، از دعای دوستان تبرک و خیر جست، آنان را پشتوانه دین خود به شمار آورد و در ادای حقوق و تحمل زحماتشان تقرب به خداوند را جست و جو کرد.[۴۳] بزرگواری و کم توقعی، خصلت آزاد مردان و ایجاد زحمت و مشقت برای دیگران از صفات انسان‎های حقیر و کم ظرفیت است.توقعات بیش از حد و تکلف آمیز سبب کاهش درجه دوستی و گسیختن تدریجی رشته‎های مودت می‎شود. علی سلام الله علیه می‎فرماید:بدترین دوست کسی است که برای او به رنج و زحمت افتی.[۴۴]

به هر حال کم توقعی و نیز به زحمت نینداختن دوستان یکی از حقوق دوستی است که باید همیشه، به ویژه در آمد و شدها و دید و بازدیدها، بدان توجه کرد. دوستان باید در آمد و شدها خودمانی و بی‎تعارف باشند، به آنچه هست قناعت کنند.

توقعات نا به جای سبب می‎شود صاحب خانه، برای جلب رضایت میهمان، به زحمت افتد و دوستی‎ها و دید و بازدیدها کاهش یابد. مردی امام علی ـ علیه السلام ـ را به خانه دعوت کرد. حضرت فرمود: به سه شرط می‎آیم؛ مرد پرسید: آن شرط‎ها چیست؟ امامسلام الله علیه پاسخ داد: یکی این که از بیرون خانه چیزی برایم تهیه نکنی؛ دوم این که آنچه را در خانه داری پنهان و ذخیره نسازی و هر چه داری بیاوری؛ سوم آن که به خانواده‎ات ستم و فشار روا نداری. مرد پذیرفت و حضرت دعوتش را قبول کرد.[۴۵]

مهمان نوازى

هَلْ أَتَاکَ حَدِیثُ ضَیْفِ إِبْرَاهِیمَ الْمُکْرَمِینَ إِذْ دَخَلُوا عَلَیْهِ فَقَالُوا سَلَامًا ۖ قَالَ سَلَامٌ قَوْمٌ مُنْکَرُونَ فَرَاغَ إِلَىٰ أَهْلِهِ فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِینٍ فَقَرَّبَهُ إِلَیْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْکُلُونَ[۴۶] “آیا داستان میهمانان گرامی ابراهیم به تو رسیده است؟ آنگاه که بر او وارد شدند و سلام گفتند.(ابراهیم در پاسخ) گفت: سلام، شما را نمی‌شناسم. پس پنهانی به سراغ خانواده خود رفت و گوساله فربه(و بریان شده‌ای) را آورد. پس غذا را نزدیک مهمانان‌ گذارد، (ولی با تعجب دید دست به سوی غذا نمی‌بردند،)‌گفت: چرا نمی‌خورید؟”

سفره انداختن در پیش مهمان: مهمان را سر سفره نمی‌برند، بلکه غذا را باید به او نزدیک  و در دسترس وی قرار دهند و تعارف کنند

از مهمان نباید پرسید غذا خورده یا نخورده است؟ آیا غذایی را دوست می‌دارد یا ندارد؟ بلکه باید غذایی شایسته و مناسب تهیه و پیشکش کرد.

در مهمانی نباید اخبار تلخ گفته شود، بلکه باید اخبار خوب و شیرین بیان شود، مگر آنکه میزبان استفسار کند که در آن صورت باید اخبار خوب بر بد تقدم داده شود

میزبان هر چه آورده است باید تناول کرد و مهمان نباید میزبان را در منگنه قرار دهد و دغدغه ای را فراهم آورد

میزبان باید به دور از چشم مهمان در گوشه ای دیگر به تهیه و فراهم‌آوری غذا اقدام کند.

شایسته است که میزبان غذا را در خانه تهیه کند نه اینکه از بیرون بخرد و غذای حاضری به مهمان بدهد.

در قرآن کریم به مسأله مهمانی و میزبانی بسیار توجه شده در این مبحث به آنها اشاره می‌کنیم

وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِیمَ بِالْبُشْرَىٰ قَالُوا سَلَامًا ۖ قَالَ سَلَامٌ ۖ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِیذٍ [۴۷] فرستادگان ما (فرشتگان‌)برای ابراهیم بشارت آوردند؛ گفتند: «سلام!» (او نیز) گفت: «سلام!» و طولی نکشید که گوساله بریانی (برای آنها) آورد. در این آیه شریفه توجه به تحیّت و سلام مهمانان به میزبان، از آداب مهمانى است. بنابراین، مهمانان هنگام ورود به مجلس مهمانی باید با سلام و تحیت وارد بر میزبان شوند.

همچنین از همین آیه شریفه بدست می‌آید همان طوری که بر مهمان است هنگام ورود سلام کند، بر میزبان واجب است پیش از هر کاری پاسخ سلام مهمان را بدهد.

فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ[۴۸] در این آیه شریفه رعایت حال میزبان مورد توجه قرار گرفته ؛ مهمان باید به گونه ای رفتار کند که میزبان به رنج و سختی نیفتد. از نظر قرآن، رعایت حال میزبان از سوى مهمان لازم و واجب است و مهمانان باید موجبات آزار و اذیت میزبان را فراهم نیاورد.

لَا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ ۚ وَکَانَ اللَّهُ سَمِیعًا عَلِیمًا [۴۹] امام صادقسلام الله علیه در توضیح آیه مزبور فرمود: کسى که قومى را مهمانى کند و در ضیافتشان بدى کند، او از ستمگران است و بر آن قوم باکى نیست که بر او چه بگویند. [۵۰] پس میزبان باید غذایی شایسته و در شان خویش و مهمان فراهم آورد.

فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِیذٍ[۵۱]استفسار نکردن از مهمان، درباره تهیه غذا و نوع آن، از آداب میهمانى است. پرسش از مهمان درباره میل به غذا یا نوع غذا نادرست است؛ زیرا میزبان باید غذایی برای مهمان تهیه کند، و سوال کردن از این‌که میل به غذا دارد، ناروا و ناشایست است؛ چنانکه سوال از نوع غذا ممکن است موجب شود میزبان ناتوان از انجام وظیفه خویش باشد.

فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِیذٍ[۵۲]میزبان باید شتابان اسباب و وسایل پذیرایی مهمان را فراهم آورد.

میزبان باید شتابان اسباب و وسایل پذیرایی مهمان را فراهم آورد.

وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّکَأً وَآتَتْ کُلَّ وَاحِدَهٍ مِنْهُنَّ سِکِّینًا [۵۳]اینکه خود میزبان اقدام به پذیرایی کند و در این امر مباشرت مستقیم داشته باشد، خود عاملی در تقویت روابط انسانی و تکریم مهمان است.

فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَىٰ یُوسُفَ آوَىٰ إِلَیْهِ أَبَوَیْهِ وَقَالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِینَ[۵۴]

شایسته است تا میزبان به استقبال مهمان برود و با آغوش باز و سلام و تحیت از مهمان استقبال کند

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلَّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلَىٰ طَعَامٍ غَیْرَ نَاظِرِینَ إِنَاهُ وَلَٰکِنْ إِذَا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ ۖ وَاللَّهُ لَا یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ [۵۵]

مستفاد از این آیه شریفه چند نکته است :

مهمانان باید در زمان  و موعد تعیین شده در مهمانی حاضر شوند حضور پیش از موعد ناروا و ناشایست و موجب اذیت و آزار میزبان می‌شود .

شایسته است مهمانان پس از پذیرایی مجلس مهمانی را ترک کرده و مراعات حال میزبان کنند.

مهمان پیش از ورود به خانه میزبان باید از وی اذن بگیرد و بی اجازه وارد خانه و محل مهمانی نشود زیرا نهى « لَا تَدْخُلُوا » شامل خانه‌هاى مؤمنان هم مى‌شود، بنابراین ورود به خانه‌هایشان تنها با اذن و در موعد غذا خوردن جایز خواهد بود.

فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِیهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّىٰ یُؤْذَنَ لَکُمْ ۖ وَإِنْ قِیلَ لَکُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا ۖ هُوَ أَزْکَىٰ لَکُمْ[۵۶] مستفاد از این آیه شریفه چند نکته خواهد بود ؛میزبان می‌تواند درخواست افراد برای مهمانی را رد کند و پاسخ منفی بدهد. به سخن دیگر، نپذیرفتن مهمان و اجازه ندادن به کسى براى ورود به خانه و محل سکونت خود مجاز است و شخص می‌تواند میزبانی را نپذیرد پس ،از نظر قرآن کریم، نپذیرفتن میهمان، اختیارى مشروع است و مهمان نمی‌بایست از پاسخ منفی میزبان ناراحت و عصبانی شود؛ بلکه شایسته است با پاسخ منفی دور شود و اصراری بر ورود نداشته باشد که این برایش بهتر است.

مستفاد از این آیه شریفه چند نکته خواهد بود ؛

میزبان می‌تواند درخواست افراد برای مهمانی را رد کند و پاسخ منفی بدهد. به سخن دیگر، نپذیرفتن مهمان و اجازه ندادن به کسى براى ورود به خانه و محل سکونت خود مجاز است و شخص می‌تواند میزبانی را نپذیرد پس ،از نظر قرآن کریم، نپذیرفتن میهمان، اختیارى مشروع است و مهمان نمی‌بایست از پاسخ منفی میزبان ناراحت و عصبانی شود؛ بلکه شایسته است با پاسخ منفی دور شود و اصراری بر ورود نداشته باشد که این برایش بهتر است.

لَا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ[۵]

میزبان باید از هر گونه رفتاری که بیانگر پذیرایی ناشایست است اجتناب کند و شان و شخصیت مهمان را مراعات کرده و به تکریم و احترام او بپردازد زیرا بر اساس این آیه هر گونه رفتاری که موجب اذیت و آزار دیگران است، حرام و از مصادیق ظلم و ستم است که باید اجتناب کرد. پس به طریق اولی انسان باید رفتار زشت و ناشایستی نسبت به مهمان نداشته باشد.

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِی ضَیْفِی ۖ أَلَیْسَ مِنْکُمْ رَجُلٌ رَشِیدٌ[۵۸] مستفاد از این آیه شریفه این است که از مهمترین آداب مهمانی تکریم و احترام به مهمان است؛ بر این اساس، هر گونه تعرّض و اهانت به مهمان دیگران، عملى ناپسند و به دور از تقواپیشگى است و شخص همان طوری که نمی‌تواند به مهمان خویش بی‌احترامی کند باید از اهانت به مهمان دیگران نیز پرهیز کند

وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ مستفاد از این آیه نورانی  تعاون در هر کار نیکی شایسته است همکاری و تعاون در پذیرایی از مهمان بویژه از سوی زن و شوهر کاری شایسته است کما اینکه در آیه شریفه دیگری می‌فرماید  فَرَاغَ إِلَىٰ أَهْلِهِ فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِینٍ[۵۹]همسر حضرت ابراهیم ع در طبخ و آماده سازی غذا با شوهرش همکاری کرد.

فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِینٍ O[۶۰]چنانکه حضرت ابراهیم با گوساله ای چاق و فربه از مهمانان خویش به شایستگی پذیرایی کرد.

وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّکَأًO[۶۱]از دیگر امور شایسته در مهمانی ، فراهم آوری هر گونه اسباب آسایش و آرامش مثلا متکا و بالش و نیز ابزارهای مناسب برای بهره مندی صحیح از مواد غذایی است

إذَا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ إذَا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ [۶۲]مهمان می‌بایست مراعات حال میزبان را کرده و از اقامت زیاد و طولانی و ملال‌آور اجتناب کند و اگر میزبان شخص را به مهمانی فرا خواند، باید پاسخ مثبت داده و در آن مهمانی شرکت کرد

اجتناب از نگاه به ظرف تهیه غذا: مهمان نباید به ظروف تهیه غذای مهمانی سرک بکشد و از آن آگاهی کسب کند؛ چنین رفتاری شایسته مهمان نیست

تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَهُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّهِ الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ[۶۳]پیش غذاشایسته است که به محض ورود مهمان، پیش غذایی از خوردنی و نوشیدنی فراهم آید و با آن پذیرایی شود؛ چنانکه خدا با مومنان این‌گونه رفتار می‌کند زیرا واژه «َتَتَنَزَّلُ » به اولین طعام و پیش غذایی گفته می‌شود که در هنگام ورود و نزول شخص به او تعارف می‌شود. افرادی که به چنین رویه ای با مهمان خویش رفتار می‌کنند، دارای صفتی الهی هستند.

وَقُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِی مُنْزَلًا مُبَارَکًا وَأَنْتَ خَیْرُ الْمُنْزِلِینَ [۶۴]

از نظر قرآن، انسانها میهمانان خدا در روى زمین و خدا میزبان آنان است و خدا در دنیا همگان از خوب و بد را میزبانی می‌کند و در قیامت نیز این گونه است و هر شخصی به هنگام ورود به قیامت، مورد پذیرایی خدا قرار می‌گیرد که البته مومنان با چیزهایی خوب و کافران با چیزهایی بد پذیرایی می‌شوند

شرم و حیاء

حیا را به دو نوع «حیای خوب» و «حیای بد» یا «حیای درست» و «حیای نادرست» تقسیم می‌کنیم. حیای خوب یا درست همان پروایی است که نسبت به رفتاری که حقیقتاً ناپسند است و فطرت سالم از انجام آن شرم دارد، متجلی می‌شود. اما حیای نادرست، پروای بی موردی است که بدون توجیه خردمندانه تحقق می‌یابد. این تقسیم در کلام پیامبر j این گونه منعکس شده است:«الحیاء حیائان: حیاء عقل و حیاء حمق، فحیاء العقل هو العلم و حیاء الحمق هو الجهل».[۶۵]حیا دو گونه است: حیاء عقل و حیاء حماقت؛ حیاء عقل، علم است و حیا حماقت، نادانی است.

امام علی سلام الله علیه در باره مصادیق شرم ناشی از نادانی روایت شده است: «ثَلاثٌ لا یستَحیی مِنهُنَّ: خِدمَهُ الرَّجُلِ ضَیفَهُ وَ قیامُهُ عَن مَجلِسِهِ لِأبیهِ وَ مُعَلِّمِهِ وَ طَلَبُ الحَقِّ وَ إن قَلّ».[۶۶] از سه کار نباید حیا کرد: خدمت به میهمان، از جا برخاستن برابر پدر و آموزگار خویش، و طلب حق گرچه اندک باشد. آن حضرت در حدیث دیگری فرمود:« مَنِ اسْتَحیی مِن قَولِ الحَقِّ فهُو أحمَقُ».[۶۷] کسی که از گفتن حقّ شرم کند، احمق است.

بی حیایی به منزله از بین رفتن اعتقاد به زشتی رفتارهایی است که بر اساس آموزه های دینی زشت هستند و نیز عدم اعتقاد به نظارت خدا و ملائکه مأمور ثبت و ضبط اعمال. و این هر دو، به منزله انکار دین است. امام صادق m در تأثیر بی حیایی بر ایمان می‌فرماید: «لا إیمانَ لِمَن لا حیاءَ لَهُ».[۶۸] کسی که شرم ندارد ایمان ندارد.

پیامبر خدا ص  آمده است: «لم یبْقَ مِن أمْثالِ الأنْبیاءِf إلّا قَولُ النّاسِ: إذا لَم تَسْتَحی فاصْنَعْ ما شِئْتَ». از مثل های پیامبرانf جز این سخنِ مردم بر جای نمانده است که: وقتی حیا نداشتی، هر کاری می‌خواهی بکن.[۶۹]

در قصه حضرت موسی غ  پس از نقل آب دادن گوسفندان دختران شعیب غ به وسیله موسی ع می فرماید: فَجاءَتْهُ إِحْداهُما تَمْشِی عَلَی اسْتِحْیاءٍ قالَتْ إِنَّ أَبِی یدْعُوک لِیجْزِیک أَجْرَ ما سَقَیتَ لَنا.[۷۰] یکی از آن دو دختر در حالی که با حالت شرم و حیا گام برمی داشت باز آمد و گفت: پدرم از تو دعوت می‌کند تا در عوض سقایت و سیراب کردن گوسفندان ما به تو پاداشی دهد.

در این آیه برای نشان دادن حیای دختر شعیب، کلمه «استحیاء» به صورت نکره آمده که منظور از آن تجلی عفّت و نجابت در روش راه رفتن و عینی شدن حیاست. دختر شعیب m علاوه بر این که در راه رفتن، خودنمایی و تبرّج نشان نداد، هنگام صحبت نیز خلاصه گویی کرد و صرفاً پیام پدر را به موسی ع رسانید. البته در دو آیه قبل نیز کناره گیری دختران شعیب ع  از چوپانان، نجابت، حیا و پروایشان از نامحرمان را حکایت می‌کند.

همچنین در آیات دیگری نیز به صورت ضمنی از حیا یاد شده است. برای مثال، در سوره نساء درباره کسانی که از خدا پروا نمی‌کنند می‌فرماید: یسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَ لا یسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَ هُوَ مَعَهُمْ إِذْ یبَیتُونَ ما لا یرْضی مِنَ الْقَوْلِ وَ کانَ اللَّهُ بِما یعْمَلُونَ مُحِیطاً.[۷۱] از مردم شرم می‌کنند اما از خدا شرم نمی‌کنند با آن که خدا هنگامی که سخنی در شب به خلاف رضای او می‌سازند، با آنهاست و به آنچه می‌کنند احاطه دارد [و می‌داند].

علامه طباطبایی  در تفسیر این آیه می‌نویسد: در این آیه، معنای تحت اللفظی «استخفاء» منظور نیست، بلکه این کلمه کنایه از حیا کردن و شرمنده شدن است. به همین جهت جمله وَ لا یسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ را با دو قید مقید کرده است: قید اول، جمله وَ هُوَ مَعَهُمْ إِذْ یبَیتُونَ ما لا یرْضی مِنَ الْقَوْلِ است. خداوند با این قید می‌فهماند که خیانتکارانِ مورد اشاره، هنگام شب برای برائت خود از آن خیانت، طرحی می‌ریختند و سخنانی می‌گفتند که خدا از آن راضی نبوده است. قید دوم، جمله وَ کانَ اللَّهُ بِما یعْمَلُونَ مُحِیطاً است. با این قید فهمیده می‌شود که خدای تعالی بر همه اعمال و رفتار آنان احاطه دارد و آگاه است. پس تقیید با این دو قید، تقیید به عام بعد از تقیید

آنچه امروز بیشتر محل ابتلاست، از دست رفتن حیا در بُعد عمومی و اجتماعی آن است. راه آسیب زدن به حیا در سطح جامعه، از بین بردن شرم نسبت به ناظر انسانی است برای تغییر و تحوّل در باورها نسبت به زشتی رفتارهای نابه هنجار، یک روش آراستن آن رفتارها با انواع توجیه های به ظاهر منطقی و مستدل و نیکو جلوه دادن آنهاست که اقدامی موذیانه است

این روش از نظر قرآن کریم، کار شیطان و شیطان صفتان است. قرآن کریم در آیات متعدد یکی از کارهای شیطان را زینت دادن و آراستن رفتارهای زشت در نظر مردم به عنوان رفتار زیبا می‌داند.[۷۲] برای مثال، قرآن به نقل از هدهد، بلقیس و پیروانش را این گونه توصیف می‌کند: «دیدم که آن زن و قوم او در برابر خورشید، نه در برابر پروردگار سجده می‌کنند، و شیطان کارهایشان را در نظرشان زیبا جلوه داد و آنها را از راه حق باز داشت تا هیچ گاه هدایت نشوند».[۷۳]

پس از آن که عمل زشت آنها در نظرشان زیبا آمد، شرمشان نسبت به آن عمل که در آغاز زشت می‌نمود، از بین می‌رود و از آن پس ارتکاب آن در نظرشان قبحی ندارد. قرآن ملّتی را که رفتارهای زشت در نظرشان زیبا جلوه کند گمراه و هلاکتشان را قطعی و یقینی می‌داند. لذا می‌فرماید: «آیا دیده اید بعضی از مردم کارهای زشت خود را نیک تصور می‌کنند و از روی خودخواهی خود را خوب می‌بینند، در صورتی که خداست که هر که را بخواهد گمراه می‌سازد و هر که را بخواهد هدایت می‌فرماید. پس تو ای پیغمبر! برای گمراهی مردم جاهل، خود را به رنج و سختی مینداز؛ زیرا خداوند به هر چه آن مردم می‌کنند دانا و آگاه است».[۷۴]

در آیه دیگر، خوب جلوه یافتن عمل را علّت هواپرستی می‌داند و می‌فرماید: «آیا آن کس که از خدای خود حجّت و برهانی مانند قرآن در دست دارد مانند کسانی است که عمل زشتشان در نظرشان زیبا جلوه کرده و پیرو هوای نفسانی خود شده اند؟».[۷۵]

این آیات و نیز آیات مشابه،[۷۶] به خوبی بیان می‌کنند وقتی عملی نزد شخص، زیبا جلوه گر شود، از انجام آن ابا نمی‌کند و همان رفتاری را که تا پیش از آن در نظرش زشت بود و از انجام آن شرم داشت، با زیبا جلوه گر شدنش به راحتی انجام می‌دهد و در واقع شرم و خجالت اولیه زدوده می‌گردد

تحقیق و تدوین : علی منصوری اراکی

[۱] سوره مبارکه آل عمران آیه ۱۷ – سوره مبارکه مائده آیه ۱۱۹

[۲]  وسائل الشیعه ج۱۲، ص۱۶۲

[۳] بحارالانوار، ج۷۷، ص۶۹.

[۴] غررالحکم، ج۱، ص۸۵.

[۵] غررالحکم، ج۱، ص۴۱۴.

[۶] غررالحکم، ج۱، ص۲۸۸.

[۷] سفینهالبحار، ج۵، ص۶۵.

[۸] غررالحکم، ج۱، ص۱۲۴.

[۹] بحارالانوار، ج۷۱، ص۹.

[۱۰] سوره مبارکه یوسف آیه ۸۷

[۱۱] سوره مبارکه حجر آیه ۵۶

[۱۲] سوره مبارکه نساء آیه ۸۳

[۱۳] سوره مبارکه زمر آیه ۵۳

[۱۴] نهج البلاغه/حکمت ۸۷

[۱۵] روضه الواعظین  ,  ج۲  ,  ص۴۸۸

[۱۶] سوره مبارکه بقره آیه ۲۶۱

[۱۷] سوره مبارکه بقره آیه ۲۶۲

[۱۸] سوره مبارکه بقره آیه ۲۶۳

[۱۹] سوره مبارکه بقره آیه ۲۶۷

[۲۰] سوره مبارکه بقره آیه ۲۷۱

[۲۱] سوره مبارکه قلم آیه ۴

[۲۲] سوره مبارکه بقره آیه ۸۳

[۲۳] سوره مبارکه احزاب آیه ۷۰

[۲۴] سوره مبارکه طه آیه ۴۴

[۲۵]  بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۱۵۰٫

[۲۶] بحارالانوار، ج ۷۸، ص ۵۳-

[۲۷]  بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۳۹۰٫

[۲۸] بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۳۷۵

[۲۹] . سوره مبارکه نساء، آیه ۱٫

[۳۰] سوره مبارکه نحل، آیه ۹۰.

[۳۱] اصول کافی، ج۲، ص ۱۵۷٫

[۳۲] بحار الانوار، ۷۴/ .۱۰۵

[۳۳] بحار الانوار، ۷۴/ .۱۰۲

[۳۴] نهج الفصاحه، ح ۵۵۴

[۳۵] خصال، ص ۵۴۴

[۳۶] اصول کافى، ج ۲، ص ۲۳۶، ح ۲۴

[۳۷] غررالحکم، ج۶، ص۴۴۱، ح۱۰۹۲۶

[۳۸] نهج البلاغه، حکمت ۱۳۴٫

[۳۹] سید محمد صحفی: تعالیم آسمانی اسلام، ص ۱۶۱٫

[۴۰] همان، ص ۱۶۶٫

[۴۱] سید مهدی شمس الدین: آداب دوستی و معاشرت، ص ۵۸٫

[۴۲] دوستی در قرآن و حدیث، ترجمه سید حسن اسلامی، ص ۲۴۹٫

[۴۳] مهدی شمس الدین: آداب دوستی و معاشرت، ص ۶۰٫

[۴۴] نهج البلاغه، حکمت ۴۷۹٫

[۴۵] جواد محدثی: اخلاق معاشرت، ص ۸۸٫

[۴۶] سوره مبارکه ذاریات آیات ۲۴ الی ۲۷

[۴۷] سوره مبارکه هود آیه ۶۹

[۴۸] سوره مبارکه احزاب آیه ۵۳

[۴۹] سوره مبارکه نساء آیه ۱۴۸

[۵۰] تفسیر عیاشى، ج ۱، ص ۲۸۳ ح ۲۹۶؛ البرهان، ج ۲، ص ۱۹۴، ح ۱

[۵۱] سوره مبارکه هود آیه ۶۹

[۵۲] همان

[۵۳] سوره مبارکه یوسف آیه ۳۱

[۵۴] سوره یوسف آیه ۹۹

[۵۵] سوره مبارکه احزاب آیبه ۵۳

[۵۶] سوره مبارکه نور آیه ۲۸

[۵۷] سوره مبارکه نساء آیه ۱۴۸

[۵۸] سوره مبارکه هود آیه ۷۸

[۵۹] سوره مبارکه ذاریات آیه ۲۶

[۶۰] همان

[۶۱] سوره مبارکه یوسف آیه ۳۱

[۶۲] سوره مبارکه احزاب آیه ۵۳

[۶۳] سوره مبارکه یوسف آیه ۳۰

[۶۴] سوره مؤمنون آیه ۲۹

[۶۵] الکافی، ج ۲، ص ۱۰۶، ح ۶٫

[۶۶] مستدرک الوسائل، ج ۱۶، ص ۲۶۰، ح ۱۹۸۰۰

[۶۷] منتخب میزان الحکمه، ج ۱، ص ۳۰۸، ح ۱۸۲۶٫

[۶۸] الکافی، ج ۲، ص ۱۰۶٫

[۶۹] عیون أخبار الرِّضا (ع)، ج ۲، ص ۵۶، ح ۲۰۷٫

[۷۰] سوره مبارکه قصص آیه  ۲۵٫

[۷۱] سوره مبارکه نساء آیه  ۱۰۸٫

[۷۲] سوره مبارکه انعامآیه  ۴۳-سور مبارکه  انفال آیه  ۴۸

[۷۳]سوره مبارکه  نمل آیه  ۳۴ P وَجَدْتُها وَ قَوْمَها یسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ زَینَ لَهُمُ الشَّیطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِیلِ فَهُمْ لا یهْتَدُونَ.

[۷۴] سوره مبارکه فاطرآیه ۸ أَ فَمَنْ زُینَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ یضِلُّ مَنْ یشاءُ وَ یهْدِی مَنْ یشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُک عَلَیهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ بِما یصْنَعُونَ.

[۷۵] سوره مبارکه محمد آیه  ۱۴ أَ فَمَنْ کانَ عَلی بَینَهٍ مِنْ رَبِّهِ کمَنْ زُینَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ.

[۷۶] سوره مبارکه غافر آیه ۳۷ وَ کذلِک زُینَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِیلِ وَ ما کیدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِی تَبابٍ؛ و این گونه رفتار زشت فرعون در نظرش زیبا می نمود، و از راه حق و خداپرستی دور می‌شد و اندیشه های ناروا و مکر و تدبیرش جز بر زیان و هلاکتش به کار نیامد.

بازدیدها: ۲۷

نوشته مَکارِمُ الأَخْلاقِ اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

{یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ۖ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ ۚ وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ}[۱]

عید سعید غدیر را به همه مسلمانان بویژه شیعیان جهان تبریک عرض می کنم ؛ عید ولایت عیدی ست که از همه اعیاد اسلامی مهم تر است ؛ راوی از امام صادق سلام الله علیه سئوال میکند که برای مسلمانان آیا عیدی غیر از عید قربان و عید فطر و روز جمعه وجود دارد ؟ قال سلام الله علیه «نعم أعظمها حُرمه» فرمود عیدی ست که از همه عیدها حرمتش بیشتر است؛ روز ۱۸ ذیحجه الحرام است که پیامبر صلی الله علیه و اله منصب ولایت را به امام امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب سلام الله علیه داد و فرمود « مَنْ کنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِی مَوْلاهُ » [۲] مسئله غدیر و اعطاء رسول الله صلی الله علیه و آله منصب ولایت و امامت را به علی بن ابیطالب سلام الله علیه در ۱۸ ذیحجه در بازگشت از حجّه الوداع اخنصاص به شیعه ندارد بلکه علماء اهل سنت نیز در کتب خود آورده اند .

علامه امینی رضوان الله علیه در کتاب الغدیر حدیث غدیر را از ۱۱۰ نفر صحابه و ۸۴ نفر از تابعین و از ۳۶۰ دانشمند معروف اسلامی نقل می کند [۳] حدیث غدیر از متواترات است و اگر کسی در تواتر این روایت تردید کند باید گفت او هیچ روایت متواتری را قبول نمیکند ؛ داستان غدیر را بطور تفصیل میتوان در کتب «الغدیر» از علامه امینی و «احقاق الحق» از قاضی نورالله شوشتری و «المراجعات» شرف الدین و «دلائل الصدوق» از مرحوم مظفر و «لیالی پیشاور» از سلطان الواعظین و «درّالمنثور» از سیوطی ملاحظه کرد که پیامبر صلی الله علیه و اله در سال دهم هجرت روز پنجشنبه هشت روز بعد از عید قربان روز هجدهم ذیحجه الحرام بعد از مراجعت از حجه الوداع هنگامی که به غدیر خم (نزدیک جُحفه رسید ) دستور توقف قافله را دادند و قافله از حرکت ایستاد؛ غدیر خم چهارراه بود از شمال راهی بمدینه و از جنوب راهی به یمن و از شرق راهی به عراق و از غرب راهی به سرزمین مصر داشت در آنجا آیه تبلیغ نازل شد تنها آیه ای که مشتمل برتهدید عدم تبلیغ رسالت است؛ چه امر مهمی است که عدم تبلیغ آن مساوی با عدم تبلیغ رسالت است ، عدم تبلیغ آن مساوی با عدم تبلیغ احکام الهیه است ؛ پیامبر صلی الله علیه و آله از خود نمی ترسید چون در مقابل بت پرستان ایستاد و بت های آنان را سب کرد و بت پرستی را استهزاء نمود و نترسید بلکه ترس او از اتهام به (مُحاباه ) بود که منافقان بگویند چرا داماد و پسر عم خود را جانشین خود قرار دادی می ترسید که منافقان نبوت و عصمت او را مورد طعن و خدشه قرار دهند؛خداوند تضمین می کند و میفرماید{وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ} [۴]سیاق آیه شریفه بر امر مهمی  دلالت دارد :

• عنوان {یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ}
• صیغه امر باب تفعیل (بَلِّغْ) که تأکیدش از باب افعال (ابلغ) زیادتر است
• عدم تبلیغ آن مساوی با عدم تبلیغ رسالت است

مراد از از کلمه (مَا) نمیتواند احکام الهی غیر از ولایت باشد زیرا سوره مائده مدنی است نه مکی  و در اواخر عمر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده و بیشتر احکام به مردم تبلیغ شده . علاوه اگر مراد از کلمه (مَا) قرآن و احکام الهی باشد شرط و جزاء در جمله شرطیه متحد میشود گویا گفته شده «ان لم تُبلّغ فما بلّغت ان لم تفعل فما فعلتَ» و این تحصیل حاصل است پس معلوم میشود مراد از کلمه (ما) ولایت و امامت است.

برخی از مخالفین گفته اند کلمه (مولی) در جمله پیامبر « مَنْ کنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِی مَوْلاهُ » فقط به معنی ولی امر و رهبر نیست بلکه به معنی دوست نیز آمده است !! جواب : لفظ مشترک اگر قرینه معیّنه (نه قرینه صارفه) برای یکی از معانی داشته باشد همان معنی مراد است مانند اینکه بگوید «رأیت عینا جاریه رأیت عینا باکیه»  لفظ عین مشترک است لکن با قرینه جاریه معلوم میشود و مراد چشمه است و با قرینه باکیه معلوم میشود مراد چشم است و در جمله پیامبر صلی الله علیه و آله (مَنْ کنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِی مَوْلاهُ) قرینه لفظیه و عقلیه وجود دارد که مراد از (مولی) رهبر و سرپرست است اما قرینه لفظیه جمله پیامبر صلی الله علیه و اله در خطبه خود :

• «ألست أولی بکم من أنفسکم» چنانکه در قرآن آمده: {النَّبِیُّ أَوْلَىٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ۖ }[۵]
• جمله دیگرش «یوشک ان اُدعی فأجیب» چطور از رحلت خود خبر داد که نزدیک است من از بین شما بروم و این جمله با تعیین جانشین و رهبری تناسب دارد نه با دوستی.
• چطور حدیث ثقلین را مطرح نمود و امام علی سلام الله علیه را عِدل و هم سنگ قرآن قرار داد

اما قرینه عقلیه

• پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از خطبه چطور از مردم بیعت گرفت آیا برای دوستی علی سلام الله علیه بیعت گرفت یا برای رهبری و ولایت مطلقه و جمله «بخٍّ بخٍّ لک یابن ابی‌طالب أصبَحتَ و أمسَیتَ مولای و مولی کلِّ مؤمنٍ و مؤمنَهٍ »که بعنوان تبریک و تهینت میگفتند این برای دوستی است یا برای رهبری ؟
• ابلاغ دوستی امام علی سلام الله علیه ترس ندارد که خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله میفرماید {وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ} بلکه ابلاغ رهبری و امامت موجب ترس بود ترس از اتهام به (مُحاباه ) بوده که منافقان میگویند.
• دستور پیامبر صلی الله علیه و اله در رابطه با توقف قافله (که در تاریخ تعداد جمعیت را از ۹۰ هزار تا صد بیست هزار نفر نوشته اند ) پیامبر صلی الله علیه وآله که « رَحْمَهً لِلْعَالَمِینَ »[۶]است پیامبر صلی الله علیه وآله که «بِالْمُؤْمِنِینَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ »[۷] است چطور اینهمه مردم را در بیابانی داغ و سوزنده و تفتیده حجاز (جحفه و غدیر خم ) نگه داشته؟ که اکثر همراهان یک طرف عبا را از زیر پا و یک طرف دیگرش را روی سر انداخته بودند قطعاً این دستور توقف برای مسئله مهمی است و آن مربوط به تداوم و تکمیل دین و امامت و رهبری است و لذا آیه {الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا ۚ}[۸]نازل شد چنانچه ابن جریر طبری در کتاب «الولایه»  و حافظ ابونعیم اصفهانی در کتاب «ما نزل من القرآن فی حق علی سلام الله علیه » و خطیب بغدادی در تاریخ خود آورده اند[۹] در مناقب خوارزمی ج ۱ ص ۱۱۷  و در تذکره ابن جوزی ج ۱ ص ۳۰  علاوه در قرآن مجید کلمه (مولی) بمعنی اولی آمده چنانکه سیّد رضی علم الهدی رضوان الله علیه در ذیل آیه {مَأْوَاکُمُ النَّارُ ۖ هِیَ مَوْلَاکُمْ}[۱۰] فرموده «ای هی اولی بکم » کما قال البیضاوی و الزمخشری و غیرهما من المفسرین ایضاً ؛ {وَلِکُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِیَ مِمَّا تَرَکَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ ۚ }[۱۱] مراد از (مولی) کسی است که اولی به میراث باشد .[۱۲]

در خاتمه بحث چند روایت در باب محبت امام امیرالمؤمنین سلام الله علیه ذکر می کنم ؛علامه مجلسی رضوان الله علیه در کتاب «البحار» این روایت را نقل فرمودند : عن الرسول الله صلی الله علیه و اله «مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً هَوَّنَ‏ اللَّهُ عَلَیْهِ سَکَرَاتِ‏ الْمَوْتِ وَ جَعَلَ قَبْرَهُ رَوْضَهً مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّهِ»[۱۳]پیامبر صلی الله علیه و اله : هر کس علی سلام الله علیه را دوست داشته باشد سکرات (سختیهای ) مرگ بر او آسان میشود و خداوند قبر او را باغی از باغهای بهشت قرار می دهد .

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ سلام الله علیه  قَالَ: «مَنْ قَرَأَ فِی کُلِّ لَیْلَهِ جُمُعَهٍ الْوَاقِعَهَ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ أَحَبَّه إِلَى النَّاسِ أَجْمَعِینَ وَ لَمْ یَرَ فِی الدُّنْیَا بُؤْساً أَبَداً وَ لَا فَقْراً وَ لَا فَاقَهً وَ لَا آفَهً مِنْ آفَاتِ الدُّنْیَا وَ کَانَ مِنْ رُفَقَاءِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ سلام الله علیه وَ هَذِهِ السُّورَهُ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام  خَاصَّهً لَا یَشْرَکُهُ فِیهَا أَحَد»[۱۴] از ابو بصیر نقل شده است که امام صادق علیه‌السلام فرمود:هر کس در هر شب جمعه سوره واقعه را تلاوت کند، خداوند او را دوست خواهد داشت و او را در نزد همه مردم نیز محبوب خواهد ساخت، و در دنیا بدبختى و تنگدستى و نادارى نمى‏ بیند، و آسیبى از آسیبهاى دنیا به او نمى‏ رسد، و از همنشینان امیر مؤمنان علیه‌السلام خواهد بود، و این سوره مخصوص امیرمؤمنان علیه السلام است و هیچ کس با او در آن شریک نیست.

فخر رازی که از علماء سنت است در مفاتیح الغیب آورده است : «مَنْ اَرادَ اَنْ ینْظُرَ اِلی آدَمَ فی عِلْمِهِ وَاِلی نوحٍ فی تَقْواهُ وَفَهْمِهِ وَ اِلی اِبْراهیمَ فی حِلْمِهِ وَ اِلی یحْیی بْنِ زَکریا فی زُهْدِهِ وَاِلی مُوسی فی هَیبَتِهِ وَاِلی عیسی فی عِبادَتِهِ فَلْینْظُرَ اِلی عَلی بْنِ اَبی طالِبٍ»؛[۱۵] هر کس می خواهد علم حضرت آدم و تقوا و فهم حضرت نوح و حلم حضرت ابراهیم و زهد حضرت یحیی و هیبت حضرت موسی و عبادت حضرت عیسی را ببیند، به علی بن ابی طالب بنگرد.

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنَا مِنَ الْمُتَمَسِّکِینَ بِوِلاَیَهِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّهِ المعصومین عَلَیْهِمُ السَّلاَمُ

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] سوره مبارکه مائده آیه ۶۷

[۲] مفاتیح الجنان ص ۲۷۶

[۳] الغدیر ج ۱ ص ۲۳۰

[۴] سوره مبارکه مائده آیه ۶۷

[۵] سوره مبارکه احزاب آیه ۶

[۶] سوره مبارکه انبیاء آیه ۱۰۷

[۷] سوره مبارکه توبه آیه ۱۲۸

[۸] سوره مبارکه مائده آیه ۳

[۹] ج ۲ ص ۴۹۸

[۱۰] سوره مبارکه حدید آیه ۱۵

[۱۱] سوره مبارکه نساء آیه ۳۳

[۱۲] سفینه البحار ج ۶ ص ۶۰۸

[۱۳] بحارالانوار ج ۷۴ ص ۸۱ – سفینه البحار ج ۴ ص ۲۱۰

[۱۴] سفینه البحار ج ۷ ص ۲۷۰

[۱۵] مفاتیح الغیب ج ۸ ص ۲۴۸ ذیل آیه شریفه ۶۱ سوره مبارکه آل عمران .

بازدیدها: ۲۸

نوشته عید غدیر اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

من هر  روز به گناه غیبت  می کنم و واقعا از خودم خسته شدم

راه حلی بفرمایید تا این گناه را کنار بگذارم؟

اگر از پشت سر کسانی غیبت کردم آیا باید یکی یکی از آنها طلب حلالیت کنم ؟

شنیدم بعضی غیبت ها اشکال نداره آیا در اسلام چنین جیزیی وجود دارد؟

پاسخ معظم له

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد التحیه والسلام

غیبت یکی از گناهان کبیره است که خداوند آن را نهی فرموده و فرموده :{ولا یغتب بعضکم بعضا}[۱] نباید غیبت کنید .

پیامبر صلی الله علیه و آله در تعریف غیبت فرموده :«ذِکرکَ اخاک بما یَکرهُه » [۲]یعنی غیبت آن است که در غیاب و نبودن مؤمن یا مؤمنه چیزی از عیوب و نقائص یا اسرار و صفات او را ذکر کنی که او از ذکر این صفات اکراه دارد و ناراحت میشود .

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرموده «من اغتاب مسلما او مسلمه لم یُقبل الله صلاته و لا صیامه اربعین صباحاً الا ان یغفر صاحبه» [۳] هر کس غیبت مسلمان یا زن مسلمان را کند خداوند روزه و نمازش را تا چهل روز شبانه روز قبول نمی کند مگر صاحب غیبت او را ببخشد .

کفاره غیبت از جهت آنکه نهی خداوند را امتثال نکرده استغفار است و از جهت آنکه حق یک مسلمانی را ضایع نموده استحلال است باید طلب حلیت کند تا آن شخص مُغتاب (غیبت شده ) راضی شود . و اگر استحلال (طلب حلیت ) سبب ناراحتی و فساد و دشمنی و کینه ورزی شود او را دعا کند «اللهم اغفر لمن اِغتبته – اللهم اغفر لمن سمعت غیبته » بارالها آن غیبت شده را بیامرز بارالها آن شخصی که من غیبت او را شنیدم بیامرز .

البته در مواردی غیبت حرمت ندارد و استثناء شده است مثل اینکه ۱- مخاطب شما این صفت را از آن شخص میداند واطلاع دارد ۲- آن شخص نزد مخاطب مجهول باشد ۳- در مقام مشورت ۴- در مقام تظلم و دادخواهی مظلوم از ظالم ۵- اگر کسی مقاله یا کتاب فاسده باطل نوشت ۶- اگر کسی علناً گناه میکند .[۴]والله العالم

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] سوره مبارکه حجرات آیه ۱۲

[۲] وسائل الشیعه ج ۸ ص ۵۹۸ ب ۱۵۱ من احکام العسره

[۳]  مستدرک الوسائل ج ۹ ص ۱۲۲ ب ۱۳۲ ح ۳۴

[۴] جهت دسترسی به موارد بیشتر مستثنیات غیبت به معراج السعاده مرحوم نراقی ره مراجعه شود

بازدیدها: ۱۷

نوشته مستثنیات غیبت اولین بار در پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله سید محمد تقی دیباجی اصفهانی پدیدار شد.