دسته: عقائد و معارف

بسم الله الرحمن الرحیم

محضرمفسر عظیم الشأن  حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی مد ظله العالی

سلام علیکم

در قرآن کریم خدای سبحان می فرماید {انااعطیناک الکوثر} {الهکم التکاثر} کوثر را خوب ومثبت وتکاثر رابد و منفی آورده بیان نموده سؤال ما از حضرت استاد اینست فرق بین  کوثر  با  تکاثر  درچیست؟

 

 

 

پاسخ معظم له

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

بعد التحیه والسلام

واژه کوثر و تکاثر از یک ماده است و هوالکثره ولکن معانی آنها مختلف است ؛ کوثر به معنی خیر کثیر، تکاثر به معنی تفاخر و تظاهر به کثرت مال و اولاد است ؛ چنانچه نَعمه به فتح نون و نِعمه به کسر نون از یک ماده است لکن بفتح نون اسم معنی است به معنی تنعم و وسعت رزق و بهره مندی از زندگی و بکسر نون اسم ذات است بمعنی مال و نان و آب و میوه … {کَمْ تَرَکُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُیُونٍ وَزُرُوعٍ وَمَقَامٍ کَرِیمٍ وَنَعْمَهٍ کَانُوا فِیهَا فَاکِهِینَ }[۱] {وَأَمَّا بِنِعْمَهِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ}[۲]

کوثر اسم ذات است و تکاثر اسم معنی تکاثربه معنی تفاخر و تقالب و تسایق که دو مرتبه در قرآن آمده

سوره تکاثر:  {أَلْهَاکُمُ التَّکَاثُرُ}

سوره حدید {اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیَاهُ الدُّنْیَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِینَهٌ وَتَفَاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَتَکَاثُرٌ فِی الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ ۖ}[۳]

باب تفاعل دارای پنج معنی است :

• مشارکت مانند تضارب زید و عمرو
• مطاوعه مانند باعدته فتباعد
• تظاهر مانند تمارض و تجاهل خود را به مرض و جهل زد با اینکه در واقع مریض و جاهل نبود
• تدریج مانند توارد القوم بتدریج وارد شدند
• معنی ثلاثی مجرد تعالی الله به معنی علو و بلند مرتبه

اما کوثر اسم ذات است با صفت مبالغه در کثرت و در تفاسیر گفته شده مراد خیر کثیر است و در مصداق آن چند قول گفته شده نهر فی الجنه، حوض النبی صلی الله علیه و اله، النبوه الکتاب، القرآن، الشفاعه، کثر الاصحاب و الاشباح، کثر النسل و الذریه لرسول الله صلی الله علیه و اله من ولد فاطمه سلام الله علیها الی یوم القیامه … و به قرینه (الابتر) میتوان گفت معنی اخیر اولویت دارد زیرا عاص بن واثل میگفت ان محمد ابتر یعنی فرزند پسر ندارد اذا مات یموت ذکره و نحن نستریح منه هنگامی که مرد ما راحت میشویم اما خدا وند به او ذریه داد کوثر داد که تا قیامت ادامه دارد

آنکه دائم هوس سوختن ما می کرد                کاش میامد و از دور تماشا می کرد

مدعی خواست که از بیخ کند ریشه ما          قافل از آنکه خدا هست در اندیشه ما

کلمه کوثر در اصل کَثر بوده و  او را بخاطر مبالغه در معنی زیاد کرده اند [۴] ابن هشام در مغنی اللبیب در حرف الالف و کلمه اذ شعری را مطرح می کند :

أَمِنَ اِزدَیارَکِ فی الدُجى الرُقَباءُ        إِذ حَیثُ أَنتِ مِنَ الظَلامِ ضِیاءُ

سپس میگوید والازدیاد ابلغ من الزیاده کما ان الاکتساب ابلغ من الکسب لان الافتعال المتصرف و الدال یدل عن التاء و کثره المبانی تدل علی کثره المعانی [۵]پس می توان گفت کوثر بخاطر واو به معنی خیر کثیر است چنانچه لسان العرب گفته است .

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

 

 

[۱] سوره مبارکه دخان آیات ۲۵،۲۶،۲۷

۲ سوره مبارکه ضحی آیه ۱۱

۳سوره مبارکه حدید آیه ۲۰

[۴] لسان العرب ج ۳ ص ۷۰۶

[۵] مغنی حرف الالف کلمه اذ ص ۳۶ طبع قدیم

بازدیدها: ۵۳

بسم الله الرحمن الرحیم

 

محضرمفسر عظیم الشأن  حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی مد ظله العالی

سلام علیکم

در روایات در مورد نعمت ، رزق و برکت اشاراتی شده هست نظر حضرتعالی نسبت به این سه مهم چیست از پاسخ حضرت استاد بسیار سپاسگزارم

 

 

پاسخ معظم له

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

بعد التحیه والسلام

نَعمت بفتح نون اسم معنی است به معنی تنعم و بهره مندی در زندگی و نِعمت بکسر نون اسم ذات است بمعنی مال و نان و آب و میوه و … قال الله الحکیم: {کَمْ تَرَکُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُیُونٍ وَزُرُوعٍ وَمَقَامٍ کَرِیمٍ وَنَعْمَهٍ کَانُوا فِیهَا فَاکِهِینَ[۱] {وَأَمَّا بِنِعْمَهِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ} [۲]؛ آیه اولی بفتح نون(نَعْمَهٍ) و آیه ثانیه بکسر نون (بِنِعْمَهِ) است .

اما رزق ظاهرا معنی وسیعتری دارد هر چیزیکه مایه حیات انسان و حیوان باشد در دنیا و فضل و رحمت الهی در عالم برزخ و قیامت  {وَمَا مِنْ دَابَّهٍ فِی الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا[۳] فَالَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَرِزْقٌ کَرِیمٌ[۴] نعمت بهشتی را «رزق کریم » نامیده اند ؛ بنابراین «رزق » تنها امور مادی نیست چنانچه درباره شهداء نیز میفرماید {وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ} [۵] 

اما برکت {وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ} [۶] اگر مردم تقوی و پرهیزگاری را پیشه میکردند ما برکت های آسمان و زمین را به روی ایشان می گشودیم . برکات آسمانی همان رحمت های الهی است که سبب آرامش و  نورانیت باطنی و بهره مند شدن از عمر و … و برکات زمینی ابر و ماه و خورشید و فلک باران زراعات حیوانات صحرا و دریا و هوا و…برکات به معنی نمو ورشد و شکوفائی و کثرت در خیر و نعمت هاست یکی از چیزهایی که موجب برکت میشود استغفار است {فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُمْ مِدْرَارًا وَیُمْدِدْکُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَیَجْعَلْ لَکُمْ جَنَّاتٍ وَیَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهَارًا} [۷]

شخصی به امام باقر سلام الله علیه عرض کرد من وضع مالی  خوبی  دارم اما فرزند ندارم حضرت فرمود شب ها صد مرتبه استغفار کن در آخر شب و اگر فراموش کردی در روز انجام ده  چنانچه خداوند در سوره نوح میفرماید .[۸]

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] سوره مبارکه دخان آیات ۲۵،۲۶،۲۷

[۲] سوره مبارکه ضحی آیه ۱۱

[۳] سوره مبارکه هود آیه ۶

[۴] سوره مبارکه حج آیه ۵۰

[۵] سوره مبارکه آل عمران آبه ۱۶۹

[۶] سوره مبارکه اعراف آیه ۹۶

[۷] سوره مبارکه نوح آیات ۱۰ الی ۱۲

[۸] تفسیر مجمع البیان ج ۹ و۱۰ ص ۵۴۳

بازدیدها: ۲۶

بسم الله  الرحمن الرحیم

 

استاد معظم حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی دامت برکاته

سلام علیکم

از خدای سبحان صحت و سلامت حضرت استاد را خواستاریم و از محضر مبارک سؤالی داریم ؛ عذاب لازمه جهنم است یا عذاب و جهنم دو لفظ جدا با مفهوم جدا هستند ؟

 

 

 

پاسخ معظم له

 

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد التحیه والسلام

قال الله الحکیم :{ فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَلَهُمْ عَذَابُ الْحَرِیقِ }[۱]

{وَمَنْ یَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّی إِلَٰهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَٰلِکَ نَجْزِیهِ جَهَنَّمَ ۚ کَذَٰلِکَ نَجْزِی الظَّالِمِینَ}[۲]

{وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِینَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْکُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِینَ فِیهَا}[۳]

عذاب به معنی عقاب است و جهنم دارالعقاب ،جایگاه عقاب است ؛ عذاب از عَذَبه السّوط گرفته شده چون طرف را با تازیانه می زنند ؛ یا آنکه عذاب از عَذب گرفته شده و عَذب بمعنی گوار بودن ، عَذب بمعنی آب خوشگوار .و« عَذَبتهُ» بمعنی« اَزَلت عَذبَ حیاته» شیرینی زندگی را از او گرفتیم مانند «مَرَّضته» بمعنی اینکه او را بیمار و مریض کردم.

خداوند در سوره بروج آیه ۱۰ در رابطه با اصحاب اُخدود (که گودالهای آتش درست کرده بودند و مؤمنان را شکنجه میدادند و میسوزاندند می فرماید : دو عذاب دارند :عذاب جهنم (که جایگاه عذاب است ) و عذاب الحریق (که آتش است )

دو عقاب دارند : جایگاه بد ؛ و عقاب آتش ؛ معلوم است که عذاب جهنم دو لفظ جدا و علیحده هستند و دارای دو معنی میباشند .لفظ جهنم در قرآن کریم ۷۷ مرتبه و لفظ عذاب بیش از ۳۰۰ مرتبه ذکر شده است.والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

 

[۱] سوره مبارک بروج آیه ۱۰

[۲] سور مبارکه انبیاء آیه ۲۹

[۳] سوره مبارکه توبه آیه ۶۸

بازدیدها: ۲۴

بسم الله الرحمن الرحیم

 

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی دامت برکاته

سلام علیکم

در قرآن کریم خدای متعال در سوره اسرا میفرماید «قُلْ‌ لَئِنِ‌ اجْتَمَعَتِ‌ الْإِنْسُ‌ وَ الْجِنُ‌ عَلَى‌ أَنْ‌ یَأْتُوا بِمِثْلِ‌ هٰذَا الْقُرْآنِ‌ لاَ یَأْتُونَ‌ بِمِثْلِهِ‌ وَ لَوْ کَانَ‌ بَعْضُهُمْ‌ لِبَعْضٍ‌ ظَهِیراً»

سؤال از محضرت استاد معظم این است که با عظمتی که حضرات معصومین  علیهم السلام و شخص پیامبر اکرم صلی الله علیه و َآله  که دارند آیا این بزرگواران هم جز انس به حساب می آیند و نمی توانند آیات قرآنی بیاورند؟ سؤال دوم در مورد جن ؛ آیا شیطان هم نمی تواند در عرض آیات آیه ای از قرآن را بیاورد؟

 

 

پاسخ معظم له

بسم الله الرحمن الرحیم

بعدالتحیه والسلام

آیه شریفه ۸۸ سوره اسرا در مقام تحدی (مبارزه طلبی است ) چون کفار مخصوصاً نصربن حارث می گفتند لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَٰذَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَٰذَا ۙ إِنْ هَٰذَا إِلَّا أَسَاطِیرُ الْأَوَّلِینَ}[۱] اگر بخواهیم ما نیز میتوانیم مثل قرآن را بیاوریم این نیست جز افسانه های پیشینان .  نضر بن حارث داستان رستم و اسفندیار را از ایرانیان یاد گرفته بود و میگفت من نیز مانند محمد صلی الله علیه و آله میتوانم برای شما قصه بگویم …

در زمان حضرت موسی علیه السلام سحر و جادو در جامعه رواج داشت معجزه آن حضرت علیه السلام از طرف خداوند عصا بود که سحر ساحران را بلعید و در زمان حضرت عیسی علیه السلام علم طب توسعه پیدا کرده بود و اطباء بیماران را معالجه میکردند معجزه آن حضرت علیه السلام از طرف خداوند شفا بیماران صعب العلاج مانند برص(پیسی ) و کوری بود و همچنین زنده کردن مردگان [۲] و در زمان حضرت رسول صلی الله علیه و اله خطبه و سفر و فصاحت و بلاغت گسترش پیدا کرده بود و اشعار امروالقیس را بر پارچه نوشته بودند و بر کعبه آویزان کرده بودند و یکی از معجز های پیامبر صلی الله علیه و آله قرآن بود که خداوند آنرا بر حضرتش نازل کرد و فصا و بلغا سر تسلیم فرود آوردند [۳]

ولید بن المغیره  آن مرد فصیح و بلیغ عرب که گفتارش در همه جا محور بود گفت والله، إن لقوله لحلاوهً، ، وإنه لمثمر أعلاه، مغدق أسفله، وإنه لیعلو ولا یعلى [۴] بخدا سوگند کلام محمد صلی الله علیه و آله شیرینی ویژه ای دارد و کلام دیگران را تحت الشعاع خود قرار داده و در هم میشکند و از همه برتر و بالاتر است

و این تحدی (مبارزه طلبی ) به فصاحت و بلاغت اختصاص ندارد تاگفته شود این معجزه به عرب ها اختصاص دارد بلکه از جهت محتوی و قانون های حیاتبخش اجتماعی و سیاسی و نظامی و اخلاقی و غیره نیز مورد تحدی است و در سوره اسراء می فرماید اگر انس و جن متحد شوند و یکدیگر را یاری دهند نمی توانند مثل قرآن را بیاورند [۵] و در مورد هود  می فرمایند اگر میتوانید ده سوره بیاورید [۶] و در سوره یونس می فرماید اگر میتوانید یک سوره بیاورید[۷] در سوره بقره آیات شریف ۲۳ و ۲۴ میفرماید اگر میتوانید یک سوره مانند قرآن را بیاورید و هرگز نمی توانید .

کلام الله کلام نفسی ازلی است که قائم بذات پروردگار است و کلام لفظی که مرکب از حروف و اصوات است  دالّ میباشد و کلام نفسی مدلول است و آن کلام نفسی قدیم است و مختص ذات باریتعالی است و غیر از او گر چه معصوم باشد شامل نمیگردد مگر به وحی الهی  {وَمَا یَنْطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَىٰ}[۸]. والله  العالم

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] سوره مبارکه انفال آیه ۳۱

[۲] سور مبارکه آل عمران آیه ۴۹

[۳]

ز صد هزار محمد که در جهان آید                                     یکی به منزلت جاه مصطفی نشود

و گرچه عرصهٔ عالم پر از علی گردد                                  یکی بعلم و سخاوت چو مرتضی نشود

جهان اگر چه ز موسی و چوب خالی نیست                    یکی کلیم نگردد یکی عصا نشود

[۴] تفسیر البیان ج ۱ ص ۵۹ – تفسیر الطبری ج ۲۹ ص ۹۸ – تفسیر قرطبی ج ۱۹ ص ۷۲

[۵] سوره مبارکه اسرا آیه ۸۸

[۶] سوره مبارکه هود آیه ۳

[۷] سوره مبارکه یونس آیه ۳۸

[۸] سوره مبارک نجم آیات ۳ و ۴

بازدیدها: ۴۰

بسم الله الرحمن الرحیم

 

استاد محترم حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی مدظله العالی

السلام علیکم و رحمه الله و برکاته

 

استاد، در قرآن کریم خدای سبحان می فرماید «وَنَحْشُرُهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمْ عُمْیًا وَبُکْمًا وَصُمًّا »ۖچون روز قیامت شود بر روی صورت (بکشانیم و) کور و گنگ و کر محشورشان خواهیم کرد؛با توجه به اینکه روز قیامت محل حسابرسی از خلق است چطور در آیه شریفه خداوند می فرماید بعضی ها را کور و کر و گنگ محشور می کنند در حقیقت اینان چگونه در دادگاه الهی پاسخ گوی اعمال و کردار خود خواهند بود ؟

 

 

پاسخ معظم له

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد التحیه و السلام

آیه شریفه در سوره اسراء آیه ۹۷ میباشد در تفسیر مجمع البیان این روایت آمده است که شخصی به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم  عرض کرد یا رسول الله چگونه در قیامت کافر به صورتش محشور میشود؟ فرمودند :« إِنَّ الَّذِی أَمْشَاهُ عَلَی رِجْلَیْهِ قَادِرٌ أَنْ یُمْشِیَهُ عَلَی وَجْهِهِ یَوْمَ الْقِیَامَهْ» آن خدایی که قادر است انسان را بر دو پا به راه بیندازد میتواند بر صورت به راه اندازد [۱]بعد میفرماید : قیل المعنی عُمیا عما یُسّرهم بکما عن التکلم بما ینفعهم صما عما یمتعهم » کفار در قیامت از لذت چشم و گوش و زبان بی بهره اند [۲]  بنظر میرسد آیه مبارکه کنایه است از شدت عذاب کفار ، عذاب آنانکه گمراه و گمراه کننده و منکر عقاب روز قیامت بودند چنانچه در همین سوره اسراء آیه ۴۵ آمده است { وَقَالُوا أَإِذَا کُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِیدًا}[۳] و همچنین در آیه دیگر آمده { وَمَنْ کَانَ فِی هَٰذِهِ أَعْمَىٰ فَهُوَ فِی الْآخِرَهِ أَعْمَىٰ وَأَضَلُّ سَبِیلًا}[۴] و در سوره طه می فرماید:{وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنْکًا وَنَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ أَعْمَىٰ قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِی أَعْمَى وَقَدْ کُنْتُ بَصِیرًا قَالَ کَذَلِکَ أَتَتْکَ آیَاتُنَا فَنَسِیتَهَا وَکَذَلِکَ الْیَوْمَ تُنْسَى}[۵]

کفار به کیفر کردار خود در قیامت مبتلی میشوند چون به آیات حق نگاه نمیکردند و آیات حق را استماع نمیکردند و به حق و صدق و صفا تکلم نمیکردند و به ضد قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله  سخن میگفتند از نعمت چشم و گوش و زبان بی بهره اند و گویا با صورت خود بطرف آتش میروند چنانچه در سوره اعراف آیه ۴۰ آمده { وَلَا یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ حَتَّىٰ یَلِجَ الْجَمَلُ فِی سَمِّ الْخِیَاطِ  } کنایه است از مخلد بودن  کفار در آتش زیرا دخول در بهشت را به امر محال ربط داده (رفتن شتر در سوراخ سوزن) آیه مورد بحث نیز شاید کنایه باشد از شدت عذاب . والله العالم

 

والسلام علیکم ورحمه الله وبرکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] مجمع البیان ج ۶ ص ۶۸۲ از صحیح بخاری و مسلم

[۲] مجمع البیان ج ۶ ص ۶۸۲

[۳] سوره مبارک اسراء آیه ۴۹

[۴] سوره مبارک اسراء آیه ۷۲

[۵] سوره مبارکه طه آیات ۱۲۴ ، ۱۲۵ و ۱۲۶

بازدیدها: ۲۴

بسم الله الرحمن الرحیم

محضر حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

با توجه به آیه شریف ۳۸ سوره انعام که موضوع حشر حیوانات مطرح شده است با توجه به این آیه شریفه آیا حیوانات هم روزقیامت محشور می شوند ؟ در حالیکه حیوانات درک و شعور و عقل ندارند که بدانند فلان کار قبیح است یا فلان کار خوب است ؟

 

 

پاسخ معظم له 

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد التحیه والسلام

آیه مبارکه ۳۸ سوره مبارکه انعام یکی از آیات مشکله قرآن است از ظاهر آیه و از برخی تفاسیر استفاده میشود که حیوانات امت هایی هستند مانند انسانها و این شباهت حیوان به انسان در چیست؟ آیا در حوائج مادی و حیاتی؟ یا در تدبیر و معاش؟ یا در ادراک و فهم و تعقل؟ یا در خلفت؟ یا در ایمان به خدا؟ و آیا مراد از (حشر) حیوانات نهایت زندگی و مرگ آنهاست؟ یا مراد از حشر، قصاص و ثواب و عقاب است چنانکه در روایت وارد شده «ان اللَّه یحشر هذه الامم یوم القیامه و یقتص من بعضها لبعض حتی یقتص للجماء من القرناء»[۱]«خداوند تمام این جنبندگان را روز قیامت برمی انگیزاند و قصاص بعضی را از بعضی می‏گیرد، حتی قصاص حیوانی که شاخ نداشته و دیگری بی‏جهت به او شاخ زده است از او خواهد گرفت»

ابوذر میگوید نزد پیامبر صلی الله علیه و آله   بودیم که دو گوسفند نزاع میکردند و پیامبرصلی الله علیه و آله فرمود آیا میدانید چرا جنگ میکنند ؟ اصحاب گفتند نه ما نمیدانیم« قال لکن الله یدری و سیقضی بینهما» خداوند میداند (علت نزاع آن دو گوسفند را ) و فردای قیامت بین آنان حکم میکند [۲] معلوم است که شعور به انسان اختصاص ندارد و در بین حیوانات نیز با اختلاف شعور وجود دارد.

رئیس مورچه ها به مورچه ها گفت داخل لانه خود شوید که سلیمان علیه السلام  و لشکرش شما را از بین نبرد [۳]

هدد به حضرت سلیمان علیه السلام عرض کرد در سبأ (منطقه یمن) مردمی وجود دارد که موحد نیستند [۴]

«وَأَوحى رَبُّکَ إِلَى النَّحلِ»[۵] به زنبور عسل وحی شد که خانه خود را در بالای کوهها و عمارت های بلند قرار بده.

و ساختن این خانه های هندسی شکل توسط زنبوران و کلاب مُعلّمه (سگ های تربیت شده برای صید) وفاء کلب نسبت به صاحبش ، کبوترهای نامه رسان در زمان قدیم ، گوسفندی که برای بار اول گرگ را می بیند از آن میترسد با آنکه خاطره ای از آن ندارد ،ولی دشمن خود را میشناسد و از آن پرهیز میکند همه و همه کاشف از آن است که یک نحوه تعقل (گر چه ما درک نمی کنیم ) در بین حیوانات وجود دارد  بنابراین غریزه تنها نیست ، تعقل گر چه خفیف نیز وجود دارد. [۶]

ممکن است شما بگویید چنانکه طفل بخاطر نداشتن عقل ،تکلیف ندارد حیوان نیز تکلیفی ندارد؟

جواب این سؤال ؛ تکلیف دارای مراتب مختلفه ای است مسئله درباره طفل غیر بالغ روایت وارد شده اگر دزدی کرد او را تنبیه کنید در صحیحه ابن سنان از امام صادق سلام الله علیه  آمده « فی الصبی یسرق، قال: یعفى عنه مره، فإن عاد قطعت أنامله أو حکت حتى تدمى، فإن عاد قطعت أصابعه، فإن عاد قطع أسفل من ذلک. [۷] امام صادق‌ سلام الله علیه  در مورد کودک دزد فرمود: در مرتبه اول او را مى ‏بخشند؛ اگر بار دیگر دزدى کرد، سر انگشتانش را قطع کرده و یا به ‏گونه ‏اى مى ‏مالند که خون درآید؛ در مرتبه سوم انگشتانش را مى ‏برند؛ و در بار چهارم، از پایین ‏تر از آن قطع مى ‏کنند.

بنابراین مانعی ندارد که حیوان نیز در قیامت ثواب و عقاب داشته باشد گر چه عقاب آن همان قصاص آن باشد قال الله الحکیم «وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ»[۸] چنانکه در روایت وارد شده گوسفند شاخ دار که به گوسفند بی شاخ، شاخ زده قصاص میشود و این معنی در کتاب محفوظ الهی (لوح محفوظ) یا در قرآن نوشته شده است .

ضمنا از آیه شریفه «ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ»[۹] استفاده میشود که حیوانات را نباید اذیت نمود چنانکه در حدیث وارد شده «ان امرئهً دخلت النار فی هِرّه حَبَسها» زنی داخل آتش شد بخاطر آنکه گربه را محبوس کرد تا از گرسنگی مرد .[۱۰]. والله العالم

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱]  تفسیر المنار ذیل آیه‏ ۳۸ انعام.

[۲] مجمع البیان ج ۴ ص ۴۶۲ آیه ۳۸ سوره انعام

[۳] سوره مبارکه نمل آیه ۱۸

[۴] سوره مبارکه نمل آیه ۲۲

[۵] سوره مبارکه نحل آیه ۶۸

[۶] جمله ذرات در عالم جهان    باتو میگویند روزان و شبان

ما سمعیم و بصیر وباهُشیم      با شما نامحرمان ما خاموشیم

[۷] وسائل الشیعه ج ۲۸ ص ۲۹۵ ب ۲۸ من ابواب السرقه – جواهر ج ۴۱ ص ۴۷۷

[۸] سوره مبارکه تکویر آیه ۵

[۹] سوره مبارکه انعام آیه ۳۸

[۱۰] مغنی الادیب باب اول حرف الفا ص ۸۷ طبع قدیم

بازدیدها: ۲۴

بسم الله الرحمن الرحیم

 

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی دامت برکاته

سلام و احترام خدمت حضرت آقا

در قرآن کریم آیا ۵۹ سوره انعام خدای متعال می فرماید {و عنده مفاتح الغیب …لارطب و لایابس الا فی کتاب مبین} در این آیه بیان شده هیچ تر و خشکی نیست مگر این که در کتاب مبین است ، مفهوم این آیه را توضیح بفرمایید که آیا همه علوم در قرآن آمده است ؟

 

 

پاسخ معظم له

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

بعد التحیه والسلام

{وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَیْبِ لَا یَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ ۚ وَیَعْلَمُ مَا فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَهٍ إِلَّا یَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّهٍ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا یَابِسٍ إِلَّا فِی کِتَابٍ مُبِینٍ}[۱]و کلیدهای خزائن غیب نزد اوست، کسی جز او بر آن آگاه نیست و نیز آنچه در خشکی و دریاست همه را می‌داند و هیچ برگی از درخت نمی‌افتد مگر آنکه او آگاه است و نه هیچ دانه‌ای در زیر تاریکی‌های زمین و نه هیچ تر و خشکی، جز آنکه در کتابی مبین مسطور است.

مفاتح ممکن است جمع مَفتح بفتح میم باشد بمعنی خزانه و ممکن است جمع مِفتح بکسر میم بمعنی کلید و مفاتیح جمع الجمع است ، جمع مِفتاح میباشد . ترجمه آیه شریفه خزانه های غیب (یا کلیدهای غیب ) نزد خداوند است .

آیه شریفه درمقام بیان وسعت علم خداوند است که به همه موجودات عالم صحرائی و دریائی و لرزش برگ ها و شگتن غنچه ها و گل برگ ها و شماره گلبولهای بدنهای انسان ها و حیوان ها و حتی سقوط برگ درختان که لحظه مرگ آنهاست و سقوط بذرها در زیر خاک و نطفه ها در رحم مادران که لحظه حیات و زندگی آنها ست داناست و  همه را میداند و به فرموده صاحب مجمع البیان جمله « وَلَا رَطْبٍ وَلَا یَابِسٍ إِلَّا فِی کِتَابٍ مُبِینٍ» بر گسترگی علم خداوند بر آغاز و انجام و ابتدا و انتها اشیاء عالم دلالت دارد زیرا اشیاء عالم وجود از این دو حالت (رطب و یابس) خارج نیستند .[۲]

علامه حلی «رضوان الله تعالی علیه متوفی ۷۲۶ ه ق» که از نوابغ روزگار بوده و بالغ بر پانصد جلد کتاب تصنیف یا تألیف نموده فرموده است : هر موجودی بغیر از خداوند ممکن الوجود است و ممکن به واجب نیاز دارد ، و خداوند به آنها عالم است جزئی باشند یا کلی قائم به ذات باشند (مانند جوهر) یا قائم به غیر (مانند اعراض) وجود آن ممکنات در خارج باشند یا در ذهن و صورت ذهنی امر وجودی باشد یا امر عدمی ، امر ممکن باشد یا امر ممتنع ؛ خداوند به همه ممکنات و ممتنعات عالم است . [۳] والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

 

[۱] سوره مبارکه انعام آیه ۵۹

[۲] مجمع البیان ج ۴ ص ۴۸۱

[۳] تفسیر الکاشف ج ۳ ص ۲۰۱

بازدیدها: ۳۶

 

بسم الله الرحمن الرحیم

خدمت حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی مد ظله العالی

سلام علیکم

در قرآن کریم سوره طه خدای متعال می فرماید : «وَ مَنْ‌ أَعْرَضَ‌ عَنْ‌ ذِکْرِی‌ فَإِنَ‌ لَهُ‌ مَعِیشَهً ضَنْکاً وَ نَحْشُرُهُ‌ یَوْمَ‌ الْقِیَامَهِ أَعْمَى»و هر کس از یاد من روی گردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت؛ و روز قیامت، او را نابینا محشور می‌کنیم!»

سوال ما ازمحضر حضرتعالی اینست که منظور از ذکر در این آیه قرآن چیست ؟

 

 

پاسخ معظم له

بسم الله الرحمن الرحیم

بعد التحیه والسلام

علماء تفسیر چند احتمال برای کلمه (ذکر) در آیه شریفه ذکر کرده اند

• مراد از ذکر (هدایت الهی است ) به قرینه مقابله با آیه سابغه {فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَایَ فَلَا یَضِلُّ وَلَا یَشْقَى} [۱]
• مراد قرآن است مانند {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}[۲]
• مطلق کتب آسمانی
• مراد از ذکر حج است کسیکه مستطیع باشد با وجود شرایط به حج نرود فردای قیامت کور وارد محشر میشود و مراد از معیشت تنگ اضطراب و عدم آرامش است[۳] . والله العالم

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سید محمد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] سوره مبارکه طه آیه ۱۲۳

[۲] سوره مبارکه حجر آیه ۹

[۳] مجمع البیان ج ۷ ص ۵۶ – المیزان ج ۱۴ ص ۲۲۴

بازدیدها: ۲۴