بسم الله الرحمن الرحیم
آیت الله دیباجی اصفهانی مدظله العالی
سلام علیکم و رحمه الله وبرکاته
خدا وند در قرآن می فرماید : «کیف تکفرون بالله وکنتم امواتا فاحیاکم ثم یمیتکم ثم یحییکم ثم الیه ترجعون » مراد از آیه کریمه و کنتم امواتا چیست؟ منظور از امواتا چیست آدمی که اولین بار است تولد یافته چگونه مرده بوده مگر حیاتی قبل داشته که امواتا شده ؟
واما سوال فلسفی مقصود و مراد از جمله معروفه: النفس جسمانیه الحدوث و روحانیه البقا چیست؟ مگر نه اینکه نفس از عالم تجرد است و با جسم سنخیتی ندارد و دومقوله جداگانه هستند چگونه میشود که نفس جسمانیه الحدوث باشد
پاسخ معظم له
بسمه تعالی
بعد التحیه و السلام:
پاسخ سؤال اول:
اگر تقابل بین موت و حیات، تقابل ایجاب و سلب باشد اطلاق میّت بر خاک، اطلاق حقیقی است زیرا موت به معنی (عدم اتصاف الجسم بالحیات)
قال الله الحکیم:
«و انزلنا من السماء ماءً لتحیی به بلده میتاً» [۱]
و «آیه لهم الارض المیته احییناها».[۲]
شاهد: بر زمین بی آب و علف، اطلاق میت و میته شده است و اگر تقابل بین موت و حیات – تقابل عدم و ملکه باشد مانند عمی و بصر عمی به معنی کوری اما کوری از چیزی که قابلیت چشم داشت و لذا گفته نمیشود «الجدار اعمی الموت هو انعدام الحیاه بعد وجودها» در این صورت – چون خاک قابلیت حیات ندارد – میت بر آن اطلاق نمی شود مگر به نحو مجاز و استعاره … مانند (عیشه راضیه) که در قرآن آمده با اینکه عیشه مرضیه است اما مجازاً لفظ (راضیه) بر آن اطلاق شده است ؛ راضیه در حقیقت صفت نفس است و زندگی در حقیقت میشود مرضیه.
پاسخ سؤال دوم :
این جمله (جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء) از ملا صدرا میباشد شاید مقصود ایشان بر مبنای حرکت جوهری این باشد که ماده جسمانی (نطفه) بر اثر حرکت جوهری به تدریج مراتب کمال را طی میکند و از عالم ماده میگذرد و به مرز ماده و تجرد که همان نفس انسان است میرسد پس حدوث نفس جسمانی است ولکن مرحوم خواجه نصیر طوسی(رحمه الله علیه) در شرح تجرید ص ۱۹۴ میفرماید:
«ان النفس لیس هی البدن» چون انسان با حیوان مثلاً در جسمیت شریک است و در نفس مغایرت دارند پس مایه المشارکه غیر ما به المباینه و… بیان ملا صدرا مخالف با ظاهر قرآن است که میفرماید:
«ثم انشأناه خلقاً آخر» [۳] «فإذا سویته و نفخت فیه من روحی»[۴] نفس ،روح غیراز بدن است پس نمیتوان گفت نفس جسمانیه الحدوث است. و الله العالم
والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته
سید محمد تقی دیباجی اصفهانی
[۱] سوره مبارکه فرقان آیه ۴۹
[۲] سوره مبارکه یس آیه ۳۳
[۳] سوره مبارکه مؤمنون آیه ۱۴
[۴] سوره مبارکه ۲۹ – سوره مبارکه ص آیه ۷۲
بازدیدها: ۱۵
