دسته: استفتائات

بسمه تعالی

حضرت استاد آیت الله دیباجی اصفهانی مد ظله العالی

سلام علیکم

در مورد دیه سؤالی از حضور مبارک دارم که چرا موضوع دیه در بعض ماهها در طول سال دو برابر می شود آیا در این مورد روایات متقن وجود دارد ؟

 

 

 

پاسخ معظم له

 

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

اگر قتل در یکی از ماههای حرام «رجب ، ذیقعده ، ذیحجه، محرم » اتفاق بیفتد ، به مقدار یک سوم بر دیه کامله اضافه می شود؛ چنانکه مرحوم کلینی رضوان الله تعالی علیه در کافی باسناد خودش از «کلیب اسدی» نقل می کند که «سَأَلْتُ‏ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (سلام الله علیه) عَنِ‏ الرَّجُلِ‏ یُقْتَلُ‏ فِی‏ الشَّهْرِ الْحَرَامِ‏ مَا دِیَتُهُ‏؟ قَالَ دِیَهٌ وَ ثُلُثٌ»[۱]؛ از امام صادق سلام الله علیه سؤال کرد؛ اگر شخصی، شخص دیگری را در ماه حرام بکشد، دیه آن چه مقدار است؟  امام علیه السلام فرمود: یک دیه و یک سوم دیه؛ چنانچه در حرم «مکه معظمه زادها الله شرفا» اگر قتل واقع شود قاتل«در صورت عدم قصاص» طبق نقل مرحوم شیخ مفید رضوان الله تعالی علیه باید یک دیه و یک سوم دیه بپردازد [۲].

مرحوم شیخ رحمه الله علیه  در تهذیب باسناد خودش از زراره نقل می کند که :«قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام  رَجُلٌ قَتَلَ فِی الْحَرَمِ قَالَ عَلَیْهِ دِیَهٌ وَ ثُلُثٌ وَ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ مِنْ أَشْهُرِ الْحُرُم‏»[۳] زُرارَه بن اَعْیَن می گوید به امام باقر سلام الله علیه عرض کردم شخصی، شخص دیگری را در حرم می کشد؛ امام سلام الله علیه فرمود: باید یک دیه و یک سوم دیه بپردازد.

برخی از زمانها (مانند اشهر حرم ) و برخی از مکان ها مانند مکّه حرم الهی و مراقد منوّره معصومین علیهم السلام ، نزد خداوند محترمند و نباید هتک حرمت آنها شود و لذا دیه در آن زمان‌ها و مکان ها به یک سوم اضافه می شود؛ تفصیل این مسئله در جلد ۴۲ جواهر صفحه ۲۶ به بعد آمده است . والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] الوسائل ج ۲۹ ص ۲۰۳  باب ۳ من ابواب دیات النفس

[۲] الجواهر ج ۴۲ ص ۲۶

[۳] وسائل ج ۲۹ ص ۲۰۴ باب ۳ حدیث ۳

بازدیدها: ۱۹

بسم الله الرحمن الرحیم

 

مفسّر عالیقدرحضرت آیت الله دیباجی اصفهانی مد ظله العالی

سلام علیکم

با توجه به اینکه در مورد آیات شریفه چهل شش سوره اعراف « وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ یَعْرِفُونَ کُلًّا بِسِیمَاهُمْ ۚ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّهِ أَنْ سَلَامٌ عَلَیْکُمْ ۚ لَمْ یَدْخُلُوهَا وَهُمْ یَطْمَعُونَ » و آیه چهل هشت سوره اعراف «وَنَادَىٰ أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا یَعْرِفُونَهُمْ بِسِیمَاهُمْ » اختلاف نظر بین اهل سنت و اهل تشیع می باشد که هر کدام نظر خاصی در مورد کلمه«اعراف » دارند ؛ در واقع قول اهل سنت  اعراف را کسانى می دانند که حسنات و سیئات آن ها به یک مقدار است؛ از طرفی نظر مفسرین تشیع این است که «اعراف»، ائمه اطهار  علیهم السلام هستند؛ نظر حضرتعالی در مرود کلمه اعراف در این آیات شریفه را خواستیم بدانیم

 

 

پاسخ معظم له

 

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

«وَبَیْنَهُمَا حِجَابٌ ۚ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ»[۱] «بَیْنَهُمَا»ظرف است، خبر مقدم _ و «حِجَابٌ ۚ» مبتدا مؤخر یا اینکه نکره است؛ اما چون برای تعظیم است و خبر مقدم شده می تواند مبتداء قرار گیرد؛ « ولا یجوز الابتـدا بالنکـره   مالم تفـد کعـند زیـد نـمـره» و «اعراف» جمع «عُرف» است که موهای گردن اسب و کاکل خروس را گویند؛ «اعراف» مکان مرتفعی است بین بهشت و دوزخ .

اما مراد از «رجال» آیا انبیاء و اولیاء علیهم السلام هستند؟ یا مراد مستضعفین می باشند مانند افراد سفیه، اطفال قبل از بلوغ، آنانکه اعمالشان ناقص است ؟!

قول اول را مفسران شیعه و قول دوم را مفسران اهل سنت انتخاب کرده اند؛ از امام باقر سلام الله علیه وارد شده که فرمود: «هُمْ آلُ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِمُ السَّلاَمُ لاَ یَدْخُلُ اَلْجَنَّهَ إِلاَّ مَنْ عَرَفَهُمْ وَ عَرَفُوهُ وَ لاَ یَدْخُلُ اَلنَّارَ إِلاَّ مَنْ أَنْکَرَهُمْ وَ أَنْکَرُوهُ»[۲] اما قول دوم در تفسیر کشّاف از زمخشری آمده است. [۳]

به نظر می رسد علاوه بر روایات اهل بیت علیهم السلام که دلالت بر قول اول دارد؛ ظاهر آیه شریفه نیز مؤید قول اول است :

۱_  به قرینه کلمه «رجال» که دلالت بر انسان تام دارد نه انسان ناقص مانند آیات مبارکه: « رِجَالٌ لَا تُلْهِیهِمْ تِجَارَهٌ وَلَا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ» [۴] و « فِیهِ رِجَالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا ۚ»[۵]

۲_ صفات بعدی که اهل بهشت و دوزخ را می شناسند

۳_ اِشراف داشتن بر اهل بهشت و اهل دوزخ

۴_ تکلم با آنان و …؛ قرینه می شود که مراد از «رجال» انبیاء و اولیاء علیهم السلام می باشند .والله العالم

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] سوره مبارکه اعراف آیه ۴۶

[۲] مجمع البیان ج ۴ ص ۶۵۳ 

[۳] الکشاف ج ۲ ص ۱۰۷

[۴] سوره مبارکه نور آیه ۳۷

[۵] سوره مبارکه توبه آیه ۱۰۸

بازدیدها: ۲۹

بسمه تعالی

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

به نظر حضرتعالی مسافت شرعی چند کیلومتر باید باشد تا حکم مسافر را پیدا کنیم؟ تا نماز ما شکسته شود؟

 

 

پاسخ معظم له

 

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

مسافت شرعی هشت فرسخ است ؛ امتداداً هشت فرسخ باشد، یا تلفیقاً چهار فرسخ برود و چهار فرسخ برگردد که مجموعاً هشت فرسخ می شود؛ و فرسخ شرعی، سه میل است و هر میل تقریباً چهار هزار ذراع متعارف است و هر ذراع از آرنج است تا سرانگشتان؛ فقهاء با محاسبه این مقدار فرموده اند این مقدار مساوی با پنج کیلومتر و نیم؛ بنابراین مسافت شرعی ۲۲ کیلومتر می شود [۱].

مرحوم شیخ طوسی رضوان الله تعالی علیه باسناد عن ابی اسامه زید النبی نقل می کند قال: سمعت ابا عبدالله علیه السلام یقول: «یُقَصِّرُ الرَّجُلُ الصَّلَاهَ فِی مَسِیرَهِ اثْنَیْ عَشَرَ مِیلًا»[۲] امام صادق سلام الله علیه فرمود، اگر شخصی دوازده میل حرکت کرد باید نمازش را شکسته بخواند ؛ و در برخی از روایات ملاک را حرکت بَرید (نامه رسان) قرار داده اند که در قدیم نامه رسان از اول طلوع تا غروب چهار فرسخ راه می رفته است. مرحوم شیخ طوسی رضوان الله تعالی علیه باسناد عنن زراره عن ابی جعفر علیه السلام  قال: «اَلتَّقْصِیرُ فِی بَرِیدٍ وَ اَلْبَرِیدُ أَرْبَعَهُ فَرَاسِخَ»[۳] امام فرمود تقصیر در نماز در سفر برید تامه رسان است و نامه رسان چهار فرسخ راه می رود ( در روز). والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] عروه الوثقی ج ۳ ص ۴۱۶ طبع جامعه مدرسین

[۲] وسائل الشیعه؛ ج‌۸، ص۴۵۷

[۳] وسائل الشیعه,  ج۸  ,  ص۴۵۸

بازدیدها: ۲۴

بسم الله الرحمن الرحیم

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

من طلبه حوزه علمیه هستم؛ گاهی بین دو کلمه جایز نیست، با کلمه حرام است، مطالب متعددی شنیدیم نظر حضرتعالی را خواستیم بدانیم چیست و همچنین مفهوم  کلمه احتیاط واجب؛ «محل تأمّل» یا «محل اشکال» «ظاهر چنین است» یا «أقوی چنین است» ؟ما طلاب را نصیحت و راهنمائی فرمایید . التماس دعا

 

 

پاسخ معظم له

 

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

برخی از علماء گفته اند؛ «حرام» ، فعل قبیح مؤیّد را گویند؛ مانند کذب، تهمت، غیبت  و …؛ اما «عدم الجواز» عام است، قبیح و غیر قبیح را شامل می شود و نسبت بین این دو عام و خاص مطلق است؛ مانند انسان و حیوان ؛ مثلا اگر حاکم دستور دهد که امسال از رعیّت، مالیات گرفته شود؛ یا دستور دهد که این بیابان قرقگاه است و امسال نباید چوبانان گوسفند را برای چرائیدن به این بیابان ببرند؛ «عدم الجواز» بر این مورد صادق است با اینکه قبیح نیست؛ ولکن در اصطلاح شرع مقدس گرچه «حرام امر وجودی» و «عدم الجواز امر عدمی» است ؛لکن از نظر معنی و در مقام عمل مترادفان و هم معنی هستند.

اما احتیاط واجب

اگر فقیه جامع الشرائط فرمود،«الاحوط فی الرکعه الثالثه و الرابعه ثلاث مرات التسبیحات الاربع» ؛ این احتیاط وجوبی است چون در اول فتوی  آمده ؛ و اگر احتیاط در آخر فتوﱝ آمد و فرمود :«یجب مره واحده التسبیحات الاربع و ان کان الاحوط ثلاث مرات؛ این احتیاط استحبابی است.  و در احتیاط وجوبی؛ مقلد می تواند به فتوﱝ مجتهد دیگر عمل کند و همچنین اگر بفرماید، «محل اشکال» یا بفرماید «محل تأمل» است در اینصورت هم مقلد می تواند به مجتهد دیگر رجوع کند( با رعایت اعلم بودن)؛ اما اگر فقیه فرمود «ظاهر چنین» است یا «اقوﱝ چنین» است؛ مقلّد نمی تواند به مجتهد دیگر رجوع کند. والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بازدیدها: ۳۲

بسم الله الرحمن الرحیم

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

بنده به خواندن قرآن علاقه مند هستم و در یک روستا زندگی می کنیم؛ آیا در دوره عادت ماهانه، قرائت قرآن برای من اشکالی دارد؟ خیلی دوست دارم آداب صحیح خواندن قرآن را از حضرتعالی یاد بگیرم.

 

 

پاسخ معظم له

 

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

خواندن آیات مشتمله بر سجده واجبه ؛ سوره مبارکه نجم: آیه شریفه ۶۲، سوره مبارکه  علق: آیه شریفه ۱۹، سوره مبارکه سجده (الم تنزیل): آیه شریفه ۱۵ و سوره مبارکه فصلت آیه شریفه ۳۷، در دوره عادت ماهانه (در حال حیض) و همچنین در حال جنابت؛ جایز نیست؛ و بنابر احتیاط، کل آیات این چهار سوره خوانده نشود؛ ولکن خواندن باقی قرآن مانعی ندارد؛ و سعی کند دست بر آیات شریفه نرسد، اما بر جلد قرآن اشکال ندارد .

در روایت از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وارد شده که فرموده است: «نَوِّرُوا بُیُوتَکُمْ بِتِلاَوَهِ اَلْقُرْآنِ»[۱] خانه های خودتان را به خواندن قرآن نورانی کنید.

خانه ای که در آن قرآن خوانده شود خیر و برکت دارد و اهل آن خانه در خوبی و سعادت هستند و آن خانه همچون ستارگان نورانی است. [۲]

و فرمود: هر کس (در شب) ده آیه از آیات قرآن بخواند از غافلین (بی خبران) نخواهد بود؛ و هر کس پنجاه آیه بخواند از ذاکرین ( آنانکه همواره به یا خدا هستند ) خواهد بود و هرکس صد آیه بخواند از قانتین (عبادت کنندگان) خواهد بود .[۳]

امام صادق سلام الله علیه فرمود: هر کس قرآن بخواند (و به خطوط قرآن نگاه کند) چشمانش همیشه سالم خواهد بود و خداوند پدر و مادر او را گرچه کافر باشند تخفیف عذاب می دهد .[۴] و امام موسی بن جعفر سلام الله علیه فرمود: هر گاه حاجتی داری صد آیه از قرآن بخوان سپس هفت مرتبه بگو (یا الله ) حاجت برآورده می شود انشاالله [۵] والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] وسائل الشیعه  ج۶ ص۲۰۰

[۲] سفینه البحار ج ۷ ص ۲۵۷

[۳] بحار الانوار ج ۹۲ص ۱۹۶

[۴] الکافی ج ۲ ص ۶۲۷

[۵] بحارالانوار ج ۹۲ ص ۱۹۶

بازدیدها: ۲۶

بسمه تعالی

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

در بعض تعابیر می خوانیم که نوشته می شود «بسم الله قاسم الجبارین » در بعض جاها هم می نویسند «بسم الله قاصم الجبارین » از نظر روایات همچین جمله ای وجود دارد؟ و معنای این جملات چیست ؟

 

 

پاسخ معظم له

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

در دعای افتتاح ( که در شب های ماه مبارک رمضان خواندن آن سفارش شده است ) آمده است :«وَالْحَمْدُ لِلّهِ قاِصمِ الجَّبارینَ مُبیرِ الظّالِمینَ»[۱].

در روایتی که مرحوم کلینی رضوان الله تعالی علیه در کتاب شریف کافی نقل می کند خداوند متعال به حضرت رسول صلی الله علیه وآله فرمود:« إِنِّی أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا قَاصِمُ الْجَبَّارِینَ وَ مُدِیلُ الْمَظْلُومِینَ وَ دَیَّانُ الدِّینِ»[۲]. «قاصم» از «قصم» بمعنی هلاکت گرفته شده؛ یعنی خداوند شکننده و از بین برنده سرکشان و حاکمان خیره سر و کساد کننده ظلم و ستم خواهد بود. والله العالم

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] مفاتیح الجنان ص ۱۸۱

[۲] اصول کافی ج ۱ ص ۵۲۷

بازدیدها: ۴۴

بسم الله الرحمن الرحیم

 

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

مادرم بخاطر کهولت سن دچار آلزایمر شدید شده که گاهی نماز خواندن را اصلا فراموش می کند؛ ما فرزندان ایشان باید حتماً او را به نماز خواندن مجبور کنیم یا تکلیفی نداریم ؟

 

پاسخ معظم له

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

اگر عقل و هوش او از کار نیفتاده و شما را می شناسد که فرزندان او هستید و اوقات نماز را تشخیص می دهد از باب ارشاد جاهل او را آگاه کنید و مسائل عبادی مثل نماز را که فراموش می کند او را یادآوری کنید؛ به ویژه پسر بزرگتر که وظیفه بیشتری دارد؛ و اگر شما را نمی شناسد و اوقات نماز را تشخیص نمی دهد، شما وظیفه ای ندارید. والله العالم

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

بازدیدها: ۲۳

بسم الله الرحمن الرحیم

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

برای ما همیشه سوال بوده؛  و البته هم سوال کردیم و هم مطالعه، ولی پاسخی  قانع کننده پیدا نکردیم ، که چرا مأموم وقتی به نماز جماعت می ایستد، حمد و سوره را نباید بخواند؟

 

پاسخ معظم له

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

احکام الهیه تعبّدی است ؛ اگرچه دلیل آنها را ندانیم ، باید از روی تعبّد و اطاعت قبول کنیم؛ البته در برخی از ادلّه، فلسفه احکام بیان شده ، اما به عنوان حکمت نه؛ بعنوان  علّت مثلاً حکمت عدّه زن مطلقه؛ چرا هنگامی که شوهر او را طلاق داد باید دو طُهر یا دو حیض عدّه نگهدارد؟!  و شوهر نکند! « لعدم اختلاط المیاه» ؛ تا بچّه در رحم معلوم شود از کیست؛ از شوهر اول است یا از شوهر دوم! حال اگر شوهر سالیان متمادی است که آمیزش نکرده، اگر همسر خود را طلاق داده، در این صورت نیز آن زن مطلقه باید عدّه نگهدارد؟! با اینکه یقیناً، نطفه ای در رحم او وجود ندارد؟!.

درباره سکوت مأموم در نماز جماعت؛ خداوند در قرآن فرموده :«وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ»[۱] هنگام قرائت قرآن گوش فرا دهید و ساکت باشید شاید مورد رحمت خداوند قرار گیرید؛ چنانکه حضرت باقر سلام الله علیه در ذیل این آیه شریفه می فرماید؛ هنگامی که در نماز جماعت پشت سر امام جماعت ایستاده ای (حمد و سوره) نخوان و به قرائت امام گوش فرا ده که دستور خداوند است.[۲] والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله وبرکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

[۱] سوره مبارکه اعراف آیه شریفه ۲۰۴

[۲] من لایحضره الفقیه ج ۱ ص ۳۹۲

بازدیدها: ۲۷

بسم الله الرحمن الرحیم

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

در مورد تسبیحات اربعه نظرحضرتعالی چیست؟ آیا باید سه مرتبه خوانده شود یا یک مرتبه کفایت می کند ؟

 

 

پاسخ معظم له

 

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

نمازگزار در ( نماز فرادﱝ یا جماعت) رکعت سوم نماز مغرب و در رکعت سوم و چهارم نماز ظهر و عصر و عشاء؛ مخیّر است بین قرائت حمد و یا یک مرتبه تسبیحات اربعه یعنی « سُبْحانَ اللهِ، وَ الْحَمْدُ لِلهِ، وَ لا إلهَ إلاّ اللهُ، وَ اللهُ أکْبَرُ» و بنابر اقوﱝ ( یک مرتبه ) تسبیحات اربعه مُجزی و کافی خواهد بود ولی بهتر است سه مرتبه گفته شود. والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی

بازدیدها: ۳۰

بسمه تعالی

حضرت آیت الله دیباجی اصفهانی

سلام علیکم

بنده اگر قبل از اذان صبح بخوابم یقین دارم که برای نماز صبح بیدار نمی شوم و لذا نماز صبح من قضاء می شود؛ بخاطر همین معمولاً تا اذان صبح بیدار می مانم این عادت ثانویه ام شده از جوانی تا به حال( این رویه صدمه ای به شغلم نمی زند)؛ سوال من اینست که آیا بر من واجب است تا اذان صبح بیدار بمانم ؟

 

پاسخ معظم له

بسمه تعالی

بعد التحیه والسلام

«وَمِنْ آیَاتِهِ مَنَامُکُمْ بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ»[۱] یکی از نشانه های قدرت الهی آن است که بشر چاره ای از خواب ندارد؛ انسان شاید بتواند چند روزی گرسنگی را تحمل کند، اما بی خوابی را نمی تواند تحمل کند؛ و چه بهتر است که در اوّل شب بخوابد و استراحت کند و قبل از اذان صبح برای نماز شب و سپس نماز صبح بیدار شود؛ با خواندن آیه ۱۱۰ سوره مبارکه کهف و یا استفاده از ساعت زنگ دار ، سعی کند هنگام نماز بیدار شود؛ و اگر کسی بی اختیار و غیر عمد خواب بماند و نمازش قضا شود گناهکار نیست؛ اما اگر عمدی باشد مرتکب گناه شده است. والله العالم

 

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

سیّد محمّد تقی دیباجی اصفهانی 

[۱] سوره مبارکه روم آیه شریفه ۲۳

بازدیدها: ۷۵